The Death Penalty in China

The Death Penalty in China – Part 1

(Baltimore Sun)  Doomed, then living to tell tale.  By Gady A. Epstein.  November 28, 2004.

The first time Jin Aiguo decided to confess to trafficking in heroin, he said, his police interrogators were being quite persuasive.

They had cuffed his hands together in an awkward position – one behind his back, the other stretched back over his shoulder – then threaded a wooden rod under his arms and lifted him off the ground until he agreed to sign the statement they had written for him.

“I would say, ‘I will sign! I will sign!’ But after they let me down, I would try to persuade them I did nothing wrong,” said Jin, a 32-year-old taxi driver. “And then they would use the next torture.”

On that day in August 2001, the police might not have known that they would have to inflict so much pain for so many hours to persuade Jin to sign, but they knew it would be worth the effort. If this taxi driver with no criminal history confessed, the interrogators would share in a bonus of at least $8,800 for helping the department meet a provincial quota for drug arrests.

The man would be executed, but that was of no concern.

Possibly as many as 10,000 people are executed in China every year, far more than in the rest of the world combined. The exact figure is a well-guarded state secret. Trafficking in drugs is just one of many crimes routinely punished here by a gunshot to the head or lethal injection.

But Jin’s case turned out not to be routine: Not only was he innocent, but he also lived to tell his story. So did another taxi driver, Yang Shuxi, who was also arrested in this impoverished northwestern city in 2001. Each man was set up by the police and sentenced to death; each, in an almost miraculous turn of events, was exonerated and freed last year.

During their time inside the system – 17 months for Jin, 22 months for Yang – they became familiar with the harrowing, mundane order of life on death row, where inmates learn to recognize the haunting sound of the condemned shuffling forward in their leg irons to meet their fate.

Their stories offer a rare glimpse into what it is like to face the worst elements of the Chinese justice system and survive: corrupt police, beatings and torture, the denial of counsel for months, court hearings with predetermined outcomes and the almost expected death penalty.

That it was these two taxi drivers who were placed on death row was an accident of fate. But the nature of police work in China, especially in this impoverished desert province, Gansu, almost ensures that if it had not been Jin and Yang, it would have been two other innocent men.

Situated in the remote northwest, Gansu is almost an afterthought, one of China’s poorest and least developed provinces, left far behind by the economic boom reshaping the coastal provinces to the east.

The most profitable indigenous business is heroin, for the poppy-growers, the refiners, the traders dealing from Central and South Asia to points east, and for the police who take payoffs to protect those people and earn bonuses for arresting them.

In the summer of 2001, south of Lanzhou, the Lintao County deputy police chief and his drug squad chief were far short of making their drug-arrest quotas, and their drug squad was among the worst-performing in the area. The chief of the prefecture-wide drug squad was also in danger of missing government quotas for arrests. So, too, was the deputy chief for the city of Lanzhou’s Xigu District.

With the pressure of high-profile government anti-drug campaigns, and with the reward of at least $2.40 per gram of confiscated heroin, the temptation to cheat, and cheat big, was great.

No model citizen

That summer, according to state media reports, all of those officers, and others, turned to Ma Jinxiao for help.

Itinerant and illiterate, the Ma portrayed in Chinese newspaper reports was not a model citizen. But he was a longtime police informant and friend to many officers in the region. At that point, his chief value to senior officers was that he was a willing and unscrupulous accomplice.

The money helped explain his willingness. From July 21 to Sept. 18, 2001, Ma set up four people on drug-trafficking charges and was paid $31,000 by the police for doing so, according to his confession, which was read aloud in court and described in the Lanzhou Morning News.

With one exception, Ma picked his dupes randomly. The exception, according to a detailed report this month in the Guangzhou-based newspaper Southern Weekend, was a prostitute who had angered one of Ma’s friends in the Gansu province police by reporting his solicitation of prostitutes to supervisors, almost getting the friend fired.

Ma was seeking to curry favor that summer with police in Xigu District, where his son had been arrested for stealing a bicycle, and the district deputy chief was complaining to Ma about needing to meet arrest quotas. So Ma shot two eagles with one arrow, as the saying here goes.

Ma gave the prostitute, surnamed Peng, two kilograms of heroin to transport, telling her it would earn her $1,200, according to state media reports. She was picked up on a well-traveled drug highway near Lanzhou on July 21, 2001, by the officer Ma wanted to please, Deputy Chief Zhao Mingrui, and fellow policeman Ni Xinggang.

Peng received a suspended death sentence for trafficking heroin and languished in prison for three years and 12 days before being released, more than 2 1/2 years after Ma confessed to setting her up. The officers were sentenced to prison terms shorter than the time Peng served. After the arrests, they received generous cash bonuses, possibly thousands of dollars each. Ma earned $5,600, according to his confession.

Ma quickly moved on to helping other senior officers meet their quotas, only now with random targets. Standing at a Lanzhou bus station on the afternoon of July 26, Ma climbed into a Volkswagen Santana cab and brought driver Yang Shuxi’s comfortable life to a crashing halt.

Yang, a 47-year-old father of four, was a young farmer of potato and wheat on the outskirts of Lanzhou who had seized a series of small opportunities opened up by China’s economic reforms in the late 1970s. His last big move was buying the Santana, and for the six months he drove it before picking up his last passenger, he was earning great money, about $1,500 a month.

Following the cracked, winding two-lane road from the modern city center to his nearby township of Agan is a metaphor for rapid descent. Crumbling brick buildings, hollowed-out factories and a filthy, garbage-strewn tributary of the Yellow River snake along the road under a silt sky. Chain-smoking inside his dimly lighted red-brick home, Yang talked about that day when he picked up his last passenger.

Ma had asked Yang to park in a storage lot of a lumber company, where a man on a motorcycle rode up and gave Ma a red nylon bag. Ma insisted on putting the bag in the trunk, then removed a copy of Yang’s identification from his glove compartment.

“I asked him why he did that, then he took a pistol from his pants pocket and pointed it at me,” Yang said. Ma demanded that Yang take the bag to the Binghe hotel in Lanzhou, for which he would be paid about $1,800. “If you cannot accomplish this,” Ma told him, “your life and the lives of your family members will be in my hands.”

Yang started driving back to the city, determined, he said, to turn the bag in to the police. But after about two miles, he was stopped by a police roadblock manned by more than 10 officers, all armed. Several pulled him from his car and began kicking and punching him, he said, the kind of gratuitous physical abuse that human rights experts say is not unusual upon arrest in China.

“I cried out, ‘What law of the country have I broken?’” he said. Then they put his shirt over his head, cuffed his hands behind his back and beat him to the ground. He cried out again and again, “What law of the country have I broken?”

‘I am the weak one’

The officer overseeing the arrest was Ding Yongnian, chief of the prefecture’s drug squad. With the red bag in the trunk, containing what police said was 3.3 kilograms of heroin, the arrest of Yang would be worth as much as $7,900 in bonuses for Ding and his officers.

The officers took Yang to a local police station, cuffed his hands behind his back to a bed frame and interrogated him as he stood there, while Yang protested his innocence. Then he was transferred to the prefecture’s drug-confiscation squad office, where his hands were cuffed in front of him to an upper bed bunk railing for the night, making him stand there so that he could not sleep.

The next morning, officers questioned Yang again, this time allowing him to sit. He had not had anything to eat or drink since his arrest, but they gave him nothing as he continued maintaining his innocence.

“I also told them, ‘You are the strong ones and I am the weak one. You are the agency with power, and I am the common person,’” Yang said.

That night, he was transferred to a crowded cell in the county detention center, where he would remain for almost two years. There was one long wooden platform for the 11 inmates, with no room for him to lie down and sleep. The next afternoon, his third day in custody, he ate his first meal since his arrest, a watery bowl of noodles.

Less than two weeks later, Jin Aiguo, too, had the misfortune of picking up Ma and taking him to the same lumber storage yard. There, after Ma had asked him to wait a while for a friend, Jin left the cab to go to the bathroom. When he returned, Ma told him that he could just drive off. Less than a mile down the road, Jin said, he was arrested by plainclothes officers led by Zhang Wenzhuo and Bian Weihong.

Officers took his cab away and returned 15 minutes later, saying they had found a blue canvas bag of heroin hidden behind the back seat. Jin figured it had been placed there by Ma or the police. Zhang, Bian and the other officers, in line for a bonus of as much as $7,500, saw things differently and were determined to extract a confession.

Human rights activists, scholars and diplomats say the Chinese police are well trained in torture – despite official protestations to the contrary – and the treatment Jin describes seems to bear that out.

For 15 or 16 hours, from about 1 p.m. Aug. 11 until the predawn hours of Aug. 12, Jin was tortured in several ways, each crude but imaginative, excruciating and effective.

The first method was to lift Jin with the wooden rod under his uncomfortably cuffed arms. The next technique was to shackle his feet, tie his left arm behind him with a length of rope, then lift the rope so that his arm would be twisted painfully.

After that, Jin said, they would force him to sit down with his legs crossed, his feet shackled and his upper body bent forward to the concrete floor. An officer would sit down on him, putting his full body weight on Jin’s legs, then grab Jin’s ears for leverage as he pulled himself up and down, causing the cabdriver to scream.

Recalling the scene recently in a Lanzhou coffee shop, Jin laughed nervously as he demonstrated how his head was pulled up and down by the ears to increase his suffering.

“Of course, I cried out. I shouted, ‘Save my life!’” Jin said. “It was summer, and it was very hot, and one of the police officers took off one of his smelly socks and put it in my mouth.”

Finally, Jin said, he agreed to sign and affix his fingerprint to the four-page confession the police had written for him. Just before he did, he said, “I defended myself for the last time. I said, ‘I did not do this. You should conduct an investigation and check the fingerprints on the bag.’”

In response, an officer kicked him to the ground, and Jin signed without reading.

“At the time, I didn’t care about reading through the document. They were torturing me. I could not think of anything more,” he said. “I was scared to death.”

Waiting to die

Jin was immediately transferred to the Lintao County detention center, where he slept at first on a concrete floor in a cell that contained 12 to 18 people. During his 17 months in the cell, his fellow prisoners, like Yang’s, included murderers, rapists and robbers.

From that point on, Yang and Jin, though in different detention centers, led similarly bleak existences while waiting to die. Each received two 10- to 15-minute breaks a day, one in the morning and the other in the late afternoon, to leave the cell and walk around or use the bathroom.

They were fed two starchy meals a day. The first meal consisted of boiled potatoes and steamed buns. The second meal was the same for Jin. Yang got a small bowl of noodles. Their drinking water was an unclean, milky white, and they suffered intestinal problems, rashes and other ailments in their crowded cells.

In the winters, the barred, open-air windows exposed their unheated cells to the elements. There was little to distract the prisoners from the numbing routine, except for the days when the guards came for those sentenced to die, usually before major national holidays, when a group of prisoners would be trucked to a remote location and shot.

The authorities never came to Jin’s cell while he was there, he said, but he knew when people were being taken away from other cells at his prison.

“The cells are usually very quiet. You can hear when people are walking or when the wind blows,” Jin said. “The condemned prisoners all wear shackles on their feet, and when they walk you can hear the loud clang-clang sound.”

Yang and Jin were not shackled at the feet at first, because they had to be put through the motions of the justice system. Their fate, though, was almost predetermined.

Grim statistics

Not many people enter the Chinese criminal justice system and escape it with a not-guilty ruling. About one-half of 1 percent of defendants receive not-guilty verdicts before appeal, according to official statistics, and the government does not provide figures on the success rates of appeals.

Fewer still are sentenced to death and then exonerated and allowed to live free again. The parallel journeys of Yang and Jin through the justice system help explain why.

First, their attorneys, hired for them by their families, could not see them for months, until a few weeks before their days in court, and then only once and briefly.

Such obstruction by police, prosecutors and court officials is common. They consider defense attorneys “detrimental” to conviction, in the words of a scathing Amnesty International report issued this year on China’s use of the death penalty.

Staging a defense in such cases can be extremely difficult anyway. Chinese law allows prosecutors to charge defense attorneys with faking evidence for their clients, which tips the scales of justice and weighs heavily on the minds of lawyers.

In these two cases, as in many others in China, the lawyers proved irrelevant. The court hearings for Yang and Jin, their only chance to protest that they had been set up, lasted 40 minutes each. A committee made up of Communist Party members had decided the defendants’ fates well before they stepped into the courtroom.

Such committees meet behind closed doors to decide the outcomes of difficult or major cases, including death penalty cases, before they are heard in open court, even though the accused and their attorneys have yet to present their defenses. Chinese law does not explicitly guarantee criminal defendants the presumption of innocence, and in the many cases deemed important enough to be handled by these party-led committees, defendants also get no chance to assert their innocence at a meaningful trial.

The two taxi drivers did not know this, and they made impassioned declarations of innocence in court. It was difficult to remember what to say, they recalled, because in the courtroom, each saw his family for the first time since his arrest.

“I saw my wife, and she started to cry. I started to cry as well, and I forgot everything,” Yang said of his appearance in court Jan. 6, 2002, more than six months after his arrest.

He was convicted and, at a hearing three weeks later, sentenced to death.

Jin, at his hearing before he was sentenced, turned to look at his family, feeling “heartbroken.”

After they were sentenced, both were fitted with the leg irons of the condemned.

During that time, Yang’s wife was spending the family into debt trying to buy Yang’s freedom. Some criminals are able to bribe their way out of prison, even out of death sentences, but despite giving more than $12,000 to people with “connections,” Yang’s wife was not able to get her innocent husband off death row.

But, by a stroke of luck, the events that led to the freeing of Yang and Jin were in motion, though they did not know it.

In September 2001, Ma had helped Lanzhou police make one of their biggest busts in years, involving another cabdriver, this time with 10 kilograms of heroin in his car. After earning a total of nearly $12,000 for setting up Yang and Jin, he got nearly $17,000 from police for this arrest, according to his confession.

The catch was that the bust was too big, and it attracted attention from higher-level authorities, who determined that the case was fixed. The Lanzhou police, according to state media reports, tracked down Ma, who soon confessed to cooperating with police to set up Jin.

When provincial police ordered a test of Jin’s bag of 3.7 kilograms of white powder and found minute traces of heroin, they ordered a review of all drug busts in 2001, according to Southern Weekend. Within a short time, Ma confessed to setting up Yang and the prostitute, Peng. The set-ups were unraveling.

Yet except for the driver caught in the last, biggest bust, who was released less than two weeks after being picked up, the unraveling was inexplicably slow, perhaps because the influential officers involved fought to preserve their busts. Yang and Jin remained confined, their leg shackles still on, waiting to be informed of their date of execution.

Their good fortune was that their deaths were likely to be postponed until late June 2002 because the government observes the United Nations’ international anti-drug day on June 26 by executing drug traffickers en masse. When the time came, they had heard, they might expect to be led off in the back of a truck to a site in the countryside, then shot in the back of the head at close range.

Instead, within several months the leg shackles came off when the Gansu Provincial High Court, presumably apprised of Ma’s confession to the two men’s set-ups, ordered that their cases be reviewed because of an apparent lack of evidence.

Lost freedom

Appellate courts in China rarely do more than call for a review or retrial, in part to avoid embarrassing lower-level judges, according to legal experts and Amnesty International’s report. Though the high court had effectively spared the lives of Yang and Jin, China’s timid appellate tradition cost them – and the prostitute Peng – months of freedom.

Jin got his high court reprieve in March 2002, but he was not released until the next January. Yang’s ruling was made in April 2002, but he remained in prison for more than year, until May last year. Peng, the first to be arrested, was the last to be released, in August this year.

The officers who sent them to prison were at first commended, then prosecuted as the cases fell apart. Bian Weihong, who helped arrange Jin’s arrest, was awarded the Excellent People’s Policeman Award at the end of 2001, and his drug squad, which had been rated so poorly six months earlier, won a commendation and a bonus of nearly $9,000.

Bian, a previous winner of numerous national drug-fighting awards, is missing after being sentenced to three years in prison, according to state media.

His accomplice, Zhang Wenzhuo, also honored and compensated for helping meet the arrest quotas, has received the harshest sentence of any of the officers – 10 years in prison for abuse of power and twisting the law for personal gain, according to state media.

Ding Yongnian, who set up Yang, was given a six-year prison term that was reduced to three on appeal, according to state media. A previous winner of several national drug-fighting awards and of Excellent People’s Policeman honors, Ding blamed the drug-crime quotas for contributing to his downfall. “The responsibility should be taken not only by myself, but by everyone,” he said in court, according to the Lanzhou Morning News.

The officers who arranged the biggest Lanzhou bust, the one that attracted officials’ attention, appear not to have been punished.

Abuses revealed

Police officials in the jurisdictions declined requests for interviews. Their wariness is understandable, for the case has become a minor media scandal in recent months, enabling Chinese journalists, unable to report broadly on police misconduct because of official media controls, to expose the police’s abuse of power and the dangers of the quota system.

Generally uninformed by the state-controlled news media about the pervasiveness of such problems, even some of the victims of this system say that it works well. Yang and Jin view their cases as rare exceptions resulting from the actions of a few rogue officers. They want more compensation – Yang was paid about $4,500 and Jin $3,000 – but they express no ill will toward the system that nearly took their lives.

“Before, I had no contact with the police or the courts, but through this case, I still feel that rule of law in China is progressing,” Jin said. “If all of the people involved were muddle-headed, right now I would be a part of the yellow earth.”

Communist Party leaders view their harsh justice system as a necessary means of social control, but in their campaign to promote the rule of law, they are contemplating an important step forward. The Supreme People’s Court might soon begin reviewing all death penalty cases, a job it currently leaves almost entirely to the provincial high courts.

For reasons bureaucratic, legal and political, top-level review of all capital cases would almost certainly result in a reduction in executions. Quotas and bonuses that probably increase the numbers on death row will continue, however, because poor provinces such as Gansu use them to supplement the incomes of poorly paid officers, and the central government views them as an effective crime-fighting incentive.

Cases closed

In February, the Ministry of Public Security, concerned that many murder cases were going unsolved, launched a national campaign urging jurisdictions to solve all their murder cases, setting aside $360,000 for cash bonuses for police departments.

The departments responded. Through the first seven months of this year, 1,273 cities, counties and districts reported that they had solved every murder case, and the national rate for solving murder cases was a remarkable 81.1 percent.

The ministry, pleased with the early results, recently announced that the campaign will run at least three years. 

Source: http://www.zonaeuropa.com/20041201_1.htm

The Death Penalty in China – Part 2

(Boxun)  Armed policemen explain how the death penalty is carried out.  November 26, 2004.

Most ordinary citizens have no chance of going to the killing field to witness executions, so this has added layers of mystery to the process.  There are all sorts of urban legends about those who are shot and those who shoot them.  This is a collection of descriptions provided by a number of armed policemen who have taken part in executions.


The following details are provided by an armed policeman in Zhengzhou (Henan Province) who has participated in multiple executions.

1.  Those who carry out the death penalty are armed policemen.

The masses are not sure about what type of persons have the power or ability to legally take the life of a criminal.  Ever since the founding of the nation, public security officers have been responsible for carrying out death sentences.  Since the reform of 1982, the newly formed armed policemen are responsible for this special assignment.  Executions are part of their normal duties.  Each armed policeman have undergone stringent training in this regard.  But this duty is not performed by just anyone, as the person must have good political and military characteristics as well as strong psychological qualities.  The executioners are therefore the most outstanding people from the corps.

“According to urban legends, the executioners wear surgical masks, gloves and dark glasses.  This is just a legend, which may happen in remote areas.  In the cities, this does not occur because the only reason for armed policemen to wear gloves is to ward off the cold and they wear dark glasses to fend off the sun’s rays.  In practice, nobody really uses those things because they get in the way of the execution.  The dark glasses affect vision and the gloves affect the handling of the gun.  It is also alleged that you have to earn three merit points before being allowed to execute prisoners.  That is even more ridiculous.  Executing prisoners is just one of the many duties of the armed policemen.”

2.  The bullets used to execute criminals are specially prepared.

“On one occasion, someone asked me if it is true that we have to bayonet someone who doesn’t die as a result of the first shot.  How can that be!?  We have a stringent set of procedures here.  When the armed policemen are given the assignment, they have to undergo at least two days of training.  At the killing field, they are required to use only one shot.  The stringent requirement is based upon two reasons: the solemnity of the law as well as humanitarian considerations.  The bullets used to execute criminals are specially prepared to increase the damage to the brain cells, but they are not the ‘explosive bullets’ that exist in folk legend.”

“Each condemned person is brought to the field by at least four armed policemen.  The executioners has only one bullet in his gun, so he is required to be highly accurate.  If there is an error, his assistant is the one who has to apply the coup de grace.  It is wrong to think that the bayonet is used if the first shot does not kill immediately.”

3.  On the night before the execution, the cadres at the detention facility will stay in the prisoner’s room.

“When the final verdict is handed out, the detention facility will make administrative arrangements.  First of all, the prisoner is transferred to a different room and the cadres will stay there.  Basically, the idea is that they have to watch over the condemned persons to make sure that they do not mutilate themselves, commit suicide or injure others.  Supposedly, on the night before Zhang Jinchu was executed, the facility director personally stayed in his room.

“Almost all condemned prisoners will write to their families.  Those who are not educated well enough will ask others to write on their behalf.  Still, there are some who say nothing or who cry.  It is an extraordinary time for the prisoners on the nights before the execution.  For humanitarian reasons, most of their basic requests will be granted.  They can eat whatever they want, they can smoke as much as they want to but they are not allowed to drink.  Usually, they won’t feel like eating anything and they can’t sleep either.  Most of them will write their families, and they keep writing non-stop.  Most of those who just watch the outside through the windows are people who came from the outside and rove around to commit crimes.  Most of the prisoners will stay up all night with eyes open, without anyone knowing what they are thinking about inside their heads.”

4.  It is necessary to find a killing field outside the city each time.

One executioner tells this writer that up until the moment that they get on the transport vehicle, they still don’t know where the killing field is.  By discipline, they cannot ask.

“He feels that this is normal.  It is like that, but his description is not necessarily universal.  No matter where it is, the planning of the killing field is very complicated.  In places such as Beijing, Shanghai and Guangzhou, there are fixed locations.  In Zhengzhou, due to various factors, there is no fixed location as yet.  Therefore, the killing field is different each time.

“We cannot go out and scout the locations during the day because it attracts too much attention.  So we usually go out at night.  Also, we cannot go in the official court vehicle as we must do so discretely.  There is no security set up at the killing field beforehand.  The location is highly secret, being known to just a few people.  In Zhengzhou, it is harder and harder to find an ideal killing field.  There are several demanding requirements for the location: the road traffic must be ideal; it must not be too far away from the highways; it must have enough space; there must not be too many spectators; it must be easy to carry out the action; there must be a barrier to make sure that a stray bullet won’t injure anyone; and things must not be allowed to go awry.

“Sometimes, it is already 2 pm in the afternoon and we are still going around the city.  Usually, two killing fields are selected, with one being the backup in case of the unexpected happening.  But there has never been any special circumstances in Zhengzhou for that to happen.  I was particularly happy with one location, but after a couple of times, the local people deliberately bricked up the place to make it unusable.  As Zhengzhou develops economically, the urban sprawl is spreading quicker and quicker and it gets more difficult to find an ideal location.”

5. Some condemned have their trouser legs tied up with hemp ropes.

“Indeed, this is true.  Many criminals are ruthless when they committed crimes while disregarding the value of the lives of others.  But when he is staring at his own death in the face, he can be scared to the point of having contorted facial expressions and become a mental wreck.  When the verdict is handed down, some condemned prisoners will turn ashen grey and their legs and even the whole body will be trembling.  Even before the verdict is read out fully, some people are urinating in their pants and that is not uncommon.  On May 7, 1995, thirty prisoners were executed and one of them collapsed with white foam coming out of his mouth.  When the armed policemen pulled him up, he was like a pile of soft dirt.  He was a coward who had no feelings when he murdered a child who was begging for mercy.

“Many of these prisoners lose their sanity when they have to face their own deaths.  In order to avoid unnecessary complications such as the loss of bladder or stomach control, we tie up their trouser legs with hemp ropes.  Of course, most outside observers will not be able to spot such details.”

6. “The Red Terminator” does not remember the face of the condemned.

Someone people say that the condemned prisoners will speak to the armed policemen before the execution.  Actually, this is only a speculation.

“I am an executioner.  When the assignment is handed down, I only know the number of people, each of whom has been assigned a number.  I don’t know their names and I don’t know their crimes.  We only go by the numbers.  When the prisoners is turned over to us, we have only several minutes of contact with them.  On the transport vehicle, the public security officers may attempt to chat with the prisoners in order to put them at ease.  But we are not allowed to speak to them at all.

“Sometimes, the criminals will tell us, ‘When the moment comes, please do it as quickly as possible so that I won’t suffer.’  Actually, even if I wish that I could torture these evil people, we have our discipline and we have only one bullet in the gun.  When the moment comes, our only thought will be to get it over with that one shot.  This is the right conferred to us by the people, and we are proud of it.  When the gun goes off, things go red everywhere.  Sometimes, the brain tissue of the prisoner may splash back onto our faces and that is really disgusting.  Sometimes, people may take a while to die.  At those moments, I have an indescribable feeling about how easily a person’s life can be terminated in such a pathetic manner.”

The armed policeman who uttered those words is only 24 years old.  He has already executed 23 prisoners.  He said that his strongest reactions after executing someone is, “Never commit crimes!  Never become an enemy of the people!”

***********************************************************************

I have participated in executions for half a dozen times, the most recent being in 1995.  At the time, I was in the anti-riot squad.  It was a summer day after the rain, and the killing field was a garbage dump.  We faced the sea and suddenly a water-spout appeared.  I thought this was extraordinary, but the local people assured me that it was a common sight.  What I remember most was the stench of the garbage.  I and another comrade escorted a 23-year-old male who was guilty of murdering an elementary school student during a robbery.  On the way to the killing field, he kept saying, “I deserve to die.  I have incurred the wrath of the people.”  Eighteen people were executed that day, including one who was executed in secret because he was a police colleague who committed a murder during a robbery.

I also remember escorting a 57-year-old peasant who was found guilty of deliberate murder.  He kept saying, “I did not assault him until he came to my home” and he did not think that he deserved to die.  In order to change the subject, I asked him what he ate at the prison.  Then he got diverted because he got to eat rice for the first time last night in eight months because he only had wotou (窝头) before.  I asked him if his family has come by to visit and he said nobody came but they had sent some new clothes that he was now wearing.  He was calm.  I looked at this clothes and they didn’t impress me.  Since he had to be secured with ropes, he even  had his trouser legs bounded with rope.  His clothes were torn.  So I brought the verdict document to him and I told him that he did not lose anything in the bargain because one life was being traded for another (at the time, I could not think of anything better to say).  He agreed, and he was cooperative all the way to his execution.

There was another 60-something-year-old man, who made off with more than 600,000 yuan in graft payoffs.  In the end, more than 200,000 yuan were still unaccounted for, so he got the death sentence.  He was crying out that he was innocent all the way, so we had to pull the rope around his neck to stifle him and we almost strangled him.  At a moment like that, we don’t worry about anything else other than accomplishing our specific mission.

The gun is fired by an armed policeman aiming at the back of the head.  The rehearsal takes place for two days in a row beforehand.  There is a shallow ditch in front of each prisoner.  The prisoners kneel in front of the ditch.  Upon the order, “Bang” goes the gun and the blood and brain issues are splattered forward and the person topples over.  Then it was time for us to turn around and leave.  Sometimes, we may hear one or two shots behind us.  That would be the medical doctor firing the coup de grace.  The prisoners are already dead, but if their bodies are still stirring about, they are given another shot.  We get back into the vehicle and we look outside the window.  The prisoners’ heads are covered with plastic bags which collect the blood.  The bodies are place into cardboard coffins and loaded onto trucks.  Sometimes, the coffins are too short, so that the legs show on the outside.  The trucks go directly to the crematorium.

There are no spectators at the scene of the execution.  We maintain three rings of security.  Outsiders are kept far away, such that they cannot even hear the gunshot sounds.  On our way back, nobody says anything because we are overwhelmed by the feeling that life can be so cheap.

***********************************************************************

I have acted as the guard in two executions, and I was about 10 meters away from the actual executions.

I remember that one prisoner telling the armed policeman: “Don’t get nervous!  If you get nervous, you make me nervous too!”

I remember that one time, a prisoner turned around to tell the prison supervisor (note: the prisoner supervisor was required to be present at the execution), and said: “Supervisor, I thank you for taking care of me.  I hope to come back to visit you some day for a drink.”  This was enough to make prison supervisor turn as white as a sheet, but we thought it was funny.

***********************************************************************

Over here, all executions are done by armed policeman at the detention center.  Each time, two men are assigned to a prisoner, one to execute and another as the back-up.

  • We use an automatic rifle with only one bullet loaded.
  • After shooting, the medical doctor uses a metal rod to pick up the shell casing and then the representative from the prosecutor’s office will pronounce: “The prisoner is dead after one shot.”
  • We have never encountered the need for a coup de grace.  The automatic rifle is fired right against the back of the head, and there is no way to miss.
  • When the prisoner is brought down from the truck, he is basically motionless.  He is made to kneel on the ground.  Then the armed police squad leader yells, “Ready!”  The armed policeman aims the rifle at the back of the head while the assisting armed policemen holds the prisoner up by the left shoulder.  The squad leader then orders, “Fire!” and the shot is fired.
  • This was how it worked in every execution that I have attended.  The most memorable occasion was seven executions in one day (including one female guilty of deliberate murder) on the white snow by a riverbank.

***********************************************************************

The death penalty here is carried out by the judicial police.

When we arrive at the killing field, the prisoners are made to kneel down.  We tell them to open their mouths because if the bullet passes through their mouths, they won’t look too bad afterwards.  Then we aim at the back of the head according to the 54 style and we pull the trigger.  Usually, they die with one shot and there is no need for a coup de grace.

***********************************************************************

The death penalty is presently carried out by the judicial police using poison injection.  In the past, the executioners are selected among new recruits in the armed police.  The prisoners are brought to the execution field and forced to kneel down in a row.  The executioners are armed with rifles carrying bayonets and they stand about two steps away from the condemned.  Then the medical doctor points the bayonet towards the position of the heart from the back, in order to ensure that the bullet will hit the heart.  After confirming the identity of the subject, an armed police officer will verbally order the death sentence to be carried out.

The atmosphere on the killing field is terrifying, so some new recruits are bound to be scared.  Some will not be able to pull the trigger.  Other will jump aside before they fire (usually, to the right).  After firing the first shot, the medical doctor will come forward to examine.  If the inmate is not dead yet (normally, the first shot does not kill immediately), then additional shots will be fired.  The most that I have ever seen is five shots.

After verifying that the prisoners are dead, the public security, court of law and the armed police personnel will withdraw.  The doctors on the side will rush up to remove the body organs if nobody wants the body.  

***********************************************************************

In Hainan, the death penalty is carried out by not shooting at the head.  I understand that elsewhere on the mainland, they shoot at the brain from behind.  As a result, the heads are usually blown off.

This is what I usually see.  I heard that one prisoner was especially resilient and just would not die.  In the end, an armed policeman had to shoot him eight times until his head looked like a beehive.

I do not believe there are any organ sales in my district.  The corpses of the prisoners are transported directly to the crematorium.

***********************************************************************

Our killing fields are not fixed, as there are basically two different situations.  

In the typical situation, the armed policemen proceed in the morning to the prison and take out the prisoners who are tied up with ropes.  They are usually taken out eight at a time.  If there are more than eight, then it may be done over two or more days to execute all of them.  Usually this is done at around 8 am.  The killing field is a small place with limited space.  We go to the command center to listen to the final verdicts for the prisoners read out one at a time.  After all the verdicts have been read out, the armed policemen escort them to the small open area behind the detention center.  Then each is shot with one bullet from an automatic rifle.

In the second situation, there is a large meeting to read the verdict openly to the public.  Afterwards, the prisoners are taken to a killing field whose location varies.  We once did it on the roadside of a newly built highway on the south side of the city.  After the transport vehicle arrived at the spot, the traffic police immediately stopped all traffic.  The entire process from the moment that the prisoners were brought down from the transport vehicle to the shooting itself took less than one minute.  The hospital ambulances were waiting on the side to remove the body organs.

While the verdict is being announced, the prisoner has a small rope around the neck.  If he should start to yell out that he is innocent, the judicial policeman will yank on the rope to prevent that.  One female prisoner (who was found guilty of murdering people via poisoning) was choked until her facial expressions became completely contorted so it must have been tough.  The prisoners go quietly, and I have never heard anyone yelling “I will come back and be another hero in twenty years’ time.”

The most disgusting execution that I have witnessed was truly inhumane.  On the night before the execution, the squad leader of the judicial police came to the detention center and assembled all those who were scheduled to be executed the next day.  Then he waved a small flag and pronounced in a heavy local accent: “In order to express the humanitarianism of the revolution during your execution, we will rehearse once.  Stand at attention!  Kneel down!”  Then came the sounds of guns being loaded.  It was easy to imagine how the prisoners felt, because this was worse than death.  It was fucking torture.


So far, these are just words.  Part 3 contains a series of photographs about how such an execution is carried out.  You are warned that the photographs are EXTREMELY GRAPHIC.  But you can’t be thinking about the death penalty properly as long as the physical act is still an abstraction.  This is what it is like.

There are two principal reasons why people object to the death penalty.

First, it is cruel and unusual punishment.  Without question, blowing half of someone’s head off is exactly that.

Second, the death penalty may be administered wrongly to innocent people, especially those who are poor and marginalized.  Part 1 contains the case histories of two  innocent people who were lucky to be able to get off.  The probability of wrongful execution can be reduced with an effective system of legal representation.

This becomes a matter of social prioritization.  In the United States, a death penalty inmate can file appeals with free legal representation.  The process may take 10 years and tens of millions of dollars before all appeals are exhausted.  This is the same government system that is being slammed for failing to provide adequate social services to large numbers of socially vulnerable people.  There are many more poor and desperate people in China who need help.

This is not helped by the fact that the detailed statistics and cases are treated as national secrets in China.  It is alleged that more than 10,000 executions occur each year.  The media provide the details on a small number of cases, but they are the most notorious cases such as mass murderers (e.g. Ma Jiajue).  This is a deliberate strategy in that anyone who objects to the death penalty in principle will find himself seeming to defend evil incarnate instead.  This is the same strategy that is used in banning Internet sites (e.g by highlighting the most obnoxious pornographic sites) and books (e.g. by highlighting the most repulsive pornographic novels).  Meanwhile, there is no sense of how many innocent people might be executed each year.

There is the alternative of a life sentence in lieu of execution.  In the United States, it will cost the state more than one million dollars to place a person in jail for life under standard conditions.  This is the same government system that is being slammed for failing to provide adequate social services to large numbers of socially vulnerable people.  There are many more poor and desperate people in China who need help.  Jail conditions in China are significantly worse, so that sentencing someone to life in prison is cruel and unusual too.

I don’t know what the answer is.

There will be those who think the answer is democracy, by kneejerk reflex.  No, it isn’t.  Suppose you let the people decide on this: either you shoot the 10,000 people per year, or else you pay 100 yuan per year for their life sentences.  How do you think they are going to vote?  Shoot them.  ASAP.

Source: http://www.zonaeuropa.com/20041202_1.htm

The Death Penalty in China – Part 3

Nguồn: http://www.zonaeuropa.com/20041202_2.htm 


Ôn Gia Bảo đề xuất “giải oan” cho Pháp Luân Công


[Chanhkien.org] Theo tin tức do nhân sĩ ở Bắc Kinh tiết lộ, trong các hội nghị cấp cao Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) mới đây, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo không chỉ nhiều lần đề xuất “sửa lại án sai” (tiếng Trung gọi là “bình phản”) cho Hồ Diệu Bang và Triệu Tử Dương, mà còn đề xuất “giải oan cho Pháp Luân Công”. Tuy nhiên đề xuất này luôn gặp phải phản đối từ phía Chu Vĩnh Khang và phe nhóm Giang Trạch Dân.

Ôn Gia Bảo đề xuất “giải oan cho Pháp Luân Công”

Ngày 24 tháng 3 năm 2012, trong hội nghị cấp cao ĐCSTQ, ông Ôn Gia Bảo không chỉ nhiều lần đề xuất “bình phản Lục Tứ” (cuộc thảm sát Thiên An Môn ngày 4/6/1989), mà còn đề xuất sửa lại án sai cho Hồ Diệu Bang và Triệu Tử Dương, các cựu lãnh đạo ĐCSTQ. Ông còn động chạm tới khu vực cấm “nhạy cảm” nhất của ĐCSTQ, đề xuất “giải oan cho Pháp Luân Công”.

Theo tin tức, các đề nghị này của ông Ôn Gia Bảo đã bị phe bảo thủ trong ĐCSTQ ngăn cản. Người phản đối giải quyết oan sai cho Pháp Luân Công là Chu Vĩnh Khang, nhân vật đại biểu phe phái của Giang Trạch Dân. Hồ Cẩm Đào không biểu đạt ý kiến nào.

Nguồn tin nói những người phản đối bình phản Hồ Diệu Bang là khá ít, còn phản đối bình phản Triệu Tử Dương lại khá nhiều. Bình phản Triệu Tử Dương, tất nhiên cũng phải sửa lại án oan cho cuộc thảm sát Thiên An Môn. Bình phản Hồ Diệu Bang, sở dĩ số người phản đối khá ít, là vì những nguyên lão cấp cao ĐCSTQ phản đối Hồ Diệu Bang đều đã qua đời rồi. Tuy nhiên, rất nhiều đại nhân vật phản đối Triệu Tử Dương vẫn còn sống, ví dụ Lý Bằng và Giang Trạch Dân, v.v.

Chu Vĩnh Khang và hệ thống chính trị-luật pháp mổ lấy nội tạng kiếm tiền

Sự cố Vương Lập Quân nổ ra đã bóc trần tấm màn đen “mổ lấy nội tạng học viên Pháp Luân Công”, bởi vậy Ôn Gia Bảo mới không do dự đề xuất tống Bạc Hy Lai vào tù. Ông Ôn nói: “Sáu, bảy năm trước, thực ra còn sớm hơn, hậu quả đáng sợ mà đàn áp Pháp Luân Công gây ra cho Trung Quốc đã nhìn thấy được rồi. Thông qua điều tra, chúng ta phát hiện Giang Trạch Dân đã sử dụng một lượng tài lực quốc gia kinh hoàng để trấn áp một đoàn thể dân chúng tay không tấc sắt, thật cực kỳ hoang đường. Mãi cho tới hiện tại, vấn đề này Trung ương vẫn không dám đối diện, không dám giải quyết”.

Theo nguồn tin, trong hội nghị nội bộ tại Trung Nam Hải, ông Ôn Gia Bảo nói: “Không cần thuốc mê, mổ lấy nội tạng sống, còn đem bán lấy tiền, đây là việc làm của con người ư? Sự tình loại này xảy ra đã nhiều năm rồi, chúng ta sắp về hưu rồi, vẫn còn chưa giải quyết…” “Hiện tại lòi ra sự kiện Vương Lập Quân, cả thế giới đều biết hết rồi, cần xử lý sao đây…”

Vấn đề Pháp Luân Công vẫn luôn là tiêu điểm gây bất đồng giữa liên minh Hồ-Ôn và phe phái Giang Trạch Dân.

Khi cuộc đấu đá nội bộ trong ĐCSTQ đang kịch liệt chưa từng có, mạng tìm kiếm Baidu vốn bị phe nhóm Giang Trạch Dân khống chế nghiêm ngặt, gần đây đã một lần bỏ cấm các nội dung “Lửa giả“, “Đoàn Nghệ thuật Thần Vận“, “Chuyển Pháp Luân“, “Mổ lấy nội tạng học viên Pháp Luân Công“, v.v. đặc biệt tin tức ĐCSTQ mổ cướp nội tạng khiến người ta kinh hãi. Điều này thuyết minh kiếm của Hồ-Ôn đang nhắm vào tử huyệt của tập đoàn Giang Trạch Dân, bởi vì Vương Lập Quân, Bạc Hy Lai, Chu Vĩnh Khang đều thăng tiến đường quan lộ nhờ tiên phong theo Giang Trạch Dân bức hại Pháp Luân Công.

Bạc Hy Lai bị Ôn Gia Bảo đoạn đứt “hoạn lộ”

Mới đây, trang mạng WikiLeaks đã công bố một bức điện ngoại giao của Mỹ, trong đó nói thời Bạc Hy Lai còn đảm nhiệm chức Bộ trưởng Thương mại, ông ta vì “bức hại Pháp Luân Công” mà bị rất nhiều quốc gia nước ngoài khởi tố. Ngoài ra, do Ôn Gia Bảo cực lực phản đối ông ta nhăm nhe chức Phó Thủ tướng, Bạc Hy Lai đã bị giáng xuống chức Bí thư Thành ủy Trùng Khánh, khả năng là trạm dừng cuối cùng trong sự nghiệp chính trị của Bạc.

“Chuyển Pháp Luân” một lần được bỏ cấm

Khoảng 2 giờ sáng ngày 21 tháng 3 năm 2012 giờ Bắc Kinh, từ mạng Baidu, cư dân mạng Trung Quốc có thể tìm kiếm cuốn sách “Chuyển Pháp Luân“, trước tác của Pháp Luân Đại Pháp bị che đậy đã nhiều năm. Trang chủ của Baidu hiển thị các website nội dung liên quan đến Pháp Luân Công, bao gồm cả đồ hình Pháp Luân và Pháp tượng của Đại sư Lý Hồng Chí. Người ta cũng nhìn thấy nội dung toàn văn cuốn “Chuyển Pháp Luân”, tác phẩm nổi tiếng nhất của Pháp Luân Đại Pháp, cùng ảnh luyện công của các học viên Pháp Luân Công trong và ngoài Trung Quốc.

“Thu hoạch đẫm máu” một lần được bỏ cấm

Không chỉ có vậy, cũng trên mạng tìm kiếm Baidu lớn nhất Đại Lục, vào lúc 8 giờ tối ngày 23 tháng 3 giờ Bắc Kinh, người ta có thể tìm kiếm cuốn sách “Thu hoạch đẫm máu” (Bloody Harvest) và các tin tức liên quan phơi bày tội ác mổ lấy nội tạng học viên Pháp Luân Công của ĐCSTQ. Cuốn “Thu hoạch đẫm máu” mới do hai nhà vận động nhân quyền Canada là David Kilgour và David Matas công bố tại Đài Loan, là một báo cáo điều tra ĐCSTQ mổ lấy nội tạng học viên Pháp Luân Công.

Báo cáo dẫn chứng một lượng lớn điều tra thực tế, chứng minh ĐCSTQ mổ lấy nội tạng học viên Pháp Luân Công là có thật, mô tả đây là “tội ác chưa từng có trên trái đất này”.

Tối hôm đó, khi người dùng gõ “Vương Lập Quân mổ” vào Baidu, kết quả đầu tiên là “Vương Lập Quân tự mình trình báo nhiều tình tiết về Bạc Hy Lai”, còn kết quả cuối cùng là “Tận mắt chứng kiến mổ lấy nội tạng”. Tất cả đều phơi bày Vương Lập Quân và Bạc Hy Lai câu kết theo gót tập đoàn Giang Trạch Dân tàn khốc bức hại Pháp Luân Công, và kéo ra tấm màn đen tội ác mổ lấy nội tạng.

Phim “Lửa giả” vạch trần chân tướng tự thiêu một lần được bỏ cấm

Ngày 23 tháng 3, trên mạng Baidu, người ta có thể tìm thấy “Lửa giả” (http://www.falsefire.com), bộ phim tài liệu do Đài truyền hình Tân Đường Nhân chế tác vạch trần chân tướng đằng sau “vụ tự thiêu tại Thiên An Môn” xảy ra chiều ngày 23 tháng 1 năm 2001. Bộ phim đã đoạt giải Liên hoan phim Columbus lần thứ 51.

Bộ phim đã phân tích rất nhiều điểm đáng ngờ trong “vụ án tự thiêu” này: Chẳng hạn, chỉ trong một thời gian cực ngắn, Tân Hoa Xã của ĐCSTQ đã chạy tin “5 học viên Pháp Luân Công tự thiêu”. Qua phân tích băng quay chậm đoạn phim của CCTV, bộ phim “Lửa giả” đã chứng minh cô Lưu Xuân Linh, người phụ nữ 36 tuổi không có quan hệ gì với Pháp Luân Công, đã chết tại chỗ do một cú đánh từ một người vạm vỡ trên hiện trường. Bộ phim cũng giải thích tại sao nửa năm sau, đứa con gái 12 tuổi của cô Lưu lại chết bất thường, cũng như thật giả đằng sau nhân vật chính “Vương Tiến Đông”, v.v.

Ngày nay, trong khi cô gái trẻ đẹp bị bỏng đến mức không nhận ra – Trần Quả và mẹ cô vẫn còn đang bị giam lỏng, thì nhân vật được cho là người của công an – “Vương Tiến Đông” đã bốc hơi không biết hướng nào. Giới quan sát bên ngoài cho rằng, vụ án “tự thiêu tại Thiên An Môn” này chính là do La Cán, cựu Bí thư Ủy ban Chính trị và Luật pháp ĐCSTQ chế tác, và được xưng là “vụ lừa dối thế kỷ”.

“Chân tướng Pháp Luân Công” – tử huyệt của tập đoàn Giang Trạch Dân

Ông Thạch Tàng Sơn, chuyên gia vấn đề Trung Quốc tại Washington D.C cho rằng, trong cuộc đấu đá nội bộ kịch liệt hiện nay của ĐCSTQ, phe Hồ-Ôn muốn lấy danh nghĩa chống hủ bại, đấu tranh đường lối để đánh vỡ phe phái Giang Trạch Dân. Nhằm huy động lực lượng chính trị và đạo đức, họ đã đưa ra ánh sáng một loạt chân tướng đằng sau các tội ác như mổ cướp nội tạng,… để dân chúng Trung Quốc nhìn thấy Chu Vĩnh Khang, Giang Trạch Dân bao năm qua đã phạm phải tội ác khiến người dân phẫn nộ như thế nào. Ông cho rằng, dân chúng Trung Quốc nhất định sẽ yêu cầu trừng trị những kẻ ác trong hệ thống chính trị-tư pháp.

Ông Thạch Tàng Sơn nói, nếu như Hồ-Ôn có thể tiếp tục phơi bày tội ác của Giang Trạch Dân và Chu Vĩnh Khang, để dân chúng nhìn thấy chân tướng, lại thuận theo ý dân mà trừng trị kẻ xấu, thì họ sẽ có thể chiếm cứ điểm cao chính nghĩa và đạo đức trong cuộc nội đấu tại Trung Nam Hải. Ngoài ra, điều này sẽ đánh trúng chỗ hiểm trí tử của phe phái Giang Trạch Dân, giành được nhân tâm, cục diện Trung Quốc sẽ đi theo hướng bình ổn quá độ, đây chính là lối thoát tương lai của Trung Quốc.

Đúng như lời thề của ông Ôn Gia Bảo trong cuộc họp báo ngày 14 tháng 3, kết quả xử lý sự kiện Vương Lập Quân đã chứng tỏ “trải qua kiểm nghiệm của pháp luật và lịch sử”.

Hơn 50 quan chức cấp cao ĐCSTQ bị khởi tố tại 30 quốc gia trên toàn cầu

Pháp Luân Công là một công pháp tu luyện lấy “Chân-Thiện-Nhẫn” làm nguyên tắc chỉ đạo, từ đó đạt đến bình hòa và hoàn thiện về tự ngã. Pháp môn tu tâm dưỡng tính cổ xưa này được truyền ra từ năm 1992 tại thành phố Trường Xuân bởi ông Lý Hồng Chí, và tới năm 1999 đã phổ biến tới hơn 50 quốc gia trên thế giới, giúp hàng triệu người thu được lợi ích.

Tuy nhiên, do số người tập Pháp Luân Công ngày càng nhiều tại Trung Quốc, nên tháng 7 năm 1999, cựu Bí thư ĐCSTQ là Giang Trạch Dân cảm thấy khủng hoảng bất an, và đã phát động một cuộc vận động trấn áp tàn khốc Pháp Luân Công.

Hơn 10 năm qua, từ chứng cứ giả “1.400 cái chết”, đến vụ án giả “tự thiêu tại Thiên An Môn”, cho tới mổ lấy nội tạng học viên Pháp Luân Công, đây đều là các tội ác mà tập đoàn Giang Trạch Dân phạm phải. Tới nay, Giang Trạch Dân và những người đồng lõa, bao gồm Bạc Hy Lai, Chu Vĩnh Khang, v.v. hơn 50 quan chức cấp cao ĐCSTQ, đã bị khởi tố tại 30 quốc gia trên thế giới với tội ác diệt chủng và chống lại loài người.

(Đại Kỷ Nguyên)

Nguồn: http://chanhkien.org/2012/03/on-gia-bao-de-xuat-giai-oan-cho-phap-luan-cong.html

 

 

Hàn Quốc: Hoá rồng, độc tài và dân chủ

Hồ Sĩ Quý

Hàn Quốc là tấm gương chưa từng có tiền lệ trong lịch sử để các nước đi sau nghiên cứu, tham khảo.Nhưng con đường tăng trưởng, phát triển rồi hóa rồng thông qua phương thức độc tài để đi đến dân chủ ở Hàn Quốc là một quá trình nghiệt ngã, đầy mâu thuẫn và không nên đánh giá một cách giản đơn.

Bài viết này muốn tìm hiểu quá trình phức tạp này.

I.
Quá trình công nghiệp hóa của Hàn Quốc được tiến hành từ năm 1961 đến năm 1991. Trong ba thập kỷ đó, Hàn Quốc từ một nước nghèo nàn, lại bị tàn phá trong cuộc chiến tranh Triều Tiên, trở thành một trong những nước công nghiệp mới (NIC - Newly Industrialized Countries) hùng mạnh nhất về mặt kinh tế của thế giới thứ ba. Tính từ năm 1963 đến 1978, GNP thực tế của Hàn Quốc tăng với tốc độ hàng năm gần 10% và với tốc độ tăng trưởng thực tế trung bình hơn 11% trong suốt những năm từ 1973 đến 1978. Hơn thế nữa, tính đến nay chất lượng tăng trưởng của Hàn Quốc vẫn thuộc loại cao nhất so với các nước cùng có tốc độ tăng trưởng cao trên dưới 10%. Năm 1963, GDP theo đầu người ở Hàn Quốc mới đạt 100 USD. Đến đầu những năm 80 đã vượt quá 2000 USD, đầu những năm 90 vượt qua ngưỡng 10.000 USD và đến 2010 đã vượt quá 30.000 USD. Theo đánh giá của một số học giả, Hàn Quốc là tấm gương nổi bật nhất về phát triển kinh tế dài hạn thành công[1].
Sự phát triển nhanh và ngoạn mục của Hàn Quốc trong 3 thập niên, trước hết, là kết quả của sự kết hợp một cách hữu hiệu các nhân tố kinh tế với các nhân tố xã hội trong điều kiện thuận lợi của hoàn cảnh quốc tế: Sự hợp tác chặt chẽ giữa khu vực nhà nước và khu vực tư nhân, chính sách hợp lý và kiên quyết của chính phủ những năm 60-70 nhằm vào các ngành công nghiệp cần nhiều lao động và ưu tiên xuất khẩu, tính linh hoạt rất cao trong quản lý và thái độ sẵn sàng ứng phó trước những tín hiệu phát sinh từ nền kinh tế, tỉ lệ ngày càng cao về người lớn biết chữ và sự cần cù của dân chúng, “sự chống lưng” của Mỹ và những lợi thế được hưởng từ dòng chu chuyển vốn quốc tế, trật tự thương mại quốc tế nửa cuối thế kỷ XX và những ưu tiên của Mỹ thời Chiến tranh Lạnh… – đó chắc chắn là những nhân tố đã làm cho Hàn Quốc hóa rồng và tiếp tục phát triển.
Nhưng dù những nhân tố nói trên có quan trọng đến mấy, thì đến nay nhiều học giả vẫn cho rằng, nhân tố con người mới là cái quyết định trong quá trình công nghiệp hoá của Hàn Quốc: Ý chí cháy bỏng vươn tới thịnh vượng của người dân và lãnh đạo đất nước, sự quản lý nghiêm minh, hà khắc và độc đoán của nhà cầm quyền… đã là cái rất đáng kể làm nên một Hàn Quốc như thế giới được chứng kiến hôm nay.
Hàn Quốc những năm 60′
Hàn Quốc ngày nay
II.
Ngay sau khi đảo chính nắm chính quyền 7/1961, tướng Park Chung Hee đã “dọn rác” làm sạch xã hội[2] với hàng ngàn vụ bắt bớ và tuyên bố trước 20.000 sinh viên đại học Seoul: “Toàn dân Hàn Quốc phải thắt lưng buộc bụng trong vòng 5 năm, phải cắn răng làm việc nếu muốn được sống còn. Trong vòng 10 năm, chúng ta tạo được một nền kinh tế đứng đầu ở Đông Á, và sau 20 năm, chúng ta sẽ trở thành cường quốc kinh tế trên thế giới. Chúng ta sẽ bắt thế giới phải ngưỡng mộ chúng ta. Hôm nay, có thể một số đồng bào bất đồng ý kiến với tôi. Nhưng xin những đồng bào ấy hiểu cho rằng tổ quốc quan trọng hơn quyền lợi cá nhân. Tôi không muốn mỵ dân. Tôi sẽ cương quyết ban hành một chính sách khắc khổ. Tôi sẽ bắn bất cứ kẻ nào ăn cắp của công dù chỉ một đồng. Tôi sẵn lòng chết cho lý tưởng đã đề ra”[3].
Về sau người ta thừa nhận rằng, Park Chung Hee đã làm đúng như lời ông nói.
Park Chung Hee
Park Chung Hee cầm đầu đảo chính năn 1961,
làm tổng thống từ 1963 đến 1979, bị ám sát năm 1979
 
Với 18 năm cầm quyền, mở đầu bằng đảo chính và kết thúc bằng bị ám sát, Park Chung Hee là tổng thống được nhiều người ngưỡng mộ và đồng thời là nhà độc tài số một của Hàn Quốc bị căm ghét. Thời kỳ Triều tiên bị Nhật chiếm đóng, Park Chung Hee là quân nhân phục vụ trong quân đội Nhật tại Mãn Châu. Sau chiến tranh Nam Bắc Triều, ông tham gia quân đội Hàn Quốc và giữ chức thiếu tướng trước khi lên nắm quyền bằng cuộc đảo chính năm 1961. Dưới chính thể Park Chung Hee, Hàn Quốc trỗi dậy mạnh mẽ từ đói nghèo “truyền thống” và trở thành con hổ châu Á. Cho đến nay, không một chính trị gia Hàn Quốc nào tạo được sự trung thành cũng như khiến người dân sợ hãi nhiều như Park Chung Hee. Ông được đánh giá là bộc trực, cứng rắn, hiểu truyền thống Hàn Quốc và có tầm nhìn xa trông rộng.
Với chính quyền độc tài quân sự, từ năm 1962 Hàn Quốc bắt đầu những kế hoạch phát triển đầy tham vọng mà “duy kinh tế cực đoan” là cách thức chủ yếu nhằm thoát nghèo.
Năm 1960 GDP Hàn Quốc chỉ là 82 USD/người/năm tương đương với Việt nam lúc đó. Sau 10 năm Hàn Quốc đã bước vào ngưỡng đầu tiên của thu nhập trung bình 1000 USD/người/năm như Việt Nam hiện nay. Đến năm 1975, GDP Hàn Quốc là 1.310 USD/người/năm. Chỉ trong vòng chưa đầy 20 năm, từ 1000 USD Hàn Quốc đã đạt tới mức 10.000 USD/người/năm vào năm 1992, trở thành nước công nghiệp mới[4].
Kế hoạch phát triển kinh tế lúc đó đi theo mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu nhờ giá thành thấp. Chi phí sản xuất được cố tình hạ thấp đến mức tối thiểu. Để người lao động có thể sống với mức lương thấp, chính quyền đã áp dụng biện pháp giữ giá những sản phẩm nông nghiệp ở mức rất thấp. Cuối thập niên 70, công nghiệp Hàn Quốc đã sản xuất được máy thu hình màu, nhưng chỉ để xuất khẩu, trong nước dùng TV trắng đen. Trong một lần trả lời phỏng vấn, Allen Patric, đại diện công ty Ford Motor ở Seoul, đã nói với ký giả Boyd Gibbons: “Tôi đã làm việc ở Brasil, Mexico và châu Âu , nhưng không ở đâu tôi thấy người dân làm việc siêng năng như người Hàn Quốc. Ngay người Nhật cũng trở thành lười nếu so sánh với họ”[5].
Trong các công trình tạo nên sự bứt phá của Hàn Quốc, cuối những năm 60, Park Chung Hee đã thực hiện được một kỳ công là xây dựng xa lộ lớn nhất trong lịch sử Hàn Quốc, từ thủ đô Seoul tới hải cảng Pushan phía nam. Khi nêu dự án xây dựng xa lộ 4 làn xe, xuyên qua địa thế núi non hiểm trở, quốc hội Hàn Quốc đã thẳng tay bác bỏ. Nhiều người thân thuộc của Park Chung Hee cũng không tin. World Bank và các cơ quan tài chính quốc tế cảnh báo việc xây dựng con đường sẽ dẫn quốc gia tới phá sản, vì phí tổn xây dựng và bảo trì. Nhưng Park Chung Hee không nản lòng. Ông nghiên cứu kỹ những tài liệu và dùng trực thăng xem xét thực tế toàn thể địa hình nơi con đường sẽ đi qua.
Xa lộ Seoul – Pushan lúc mới hoàn thành
Xa lộ Seoul – Pushan hiện nay
Ngày 1/2/1968, ông ra lệnh khởi công và Hàn Quốc bắt tay vào xây dựng xa lộ 428 km, với hơn 200 cây cầu và 6 đường hầm chính. Công trình hoàn thành 30/6/1970. Các chuyên gia ADB đánh giá, với phí tổn 330 USD/km, đây là chi phí thấp nhất trong lịch sử xây dựng loại xa lộ này. Ngay 3 năm đầu, xa lộ Seoul – Pushan đã được sử dụng hữu hiệu, có tới 80% lượng xe lưu thông sử dụng xa lộ này. Về tinh thần dân tộc biểu lộ qua việc xây dựng xa lộ, ngày nay người ta vẫn còn nhắc đến lời thề mà đội ngũ chuyên gia – kỹ thuật lúc đó đã hứa với Park Chung Hee: “Nguyện hiến thân cho Tổ quốc phồn vinh, cho nhân dân hạnh phúc. Chịu bất cứ hình phạt nào nếu không hoàn thành nhiệm vụ”[6].
Dưới thời Park Chung Hee, tiết kiệm là quốc sách. Trong nhiều bài diễn văn, ông đã nhắc đi nhắc lại: “Mỗi xu ngoại tệ là một giọt máu”[7]. Park Chung Hee cũng điển hình là một Tổng thống liêm khiết, làm Tổng thống 19 năm mà khi chết tài sản của ông chỉ có trên 10.000 USD.
III.
Nhưng Hàn Quốc thời Park Chung Hee cũng là thời kỳ tồi tệ nhất về phương diện xã hội. Dưới chính thể độc tài quân sự (1961-1987), xã hội Hàn Quốc tồn tại và vận động theo ba nguyên tắc “chống cộng”, “nhà nước độc tài” và “phát triển kinh tế”.
Park Chung Hee đã hết mình với phát triển kinh tế và không chấp nhận bất kỳ sự hoài nghi nào từ bất kỳ ai. Chính quyền tạo điều kiện và khuyến khích các tập đoàn, các nhà tư bản sử dụng nhân công giá rẻ.Những năm 60-70, điều kiện sống của những người lao động di cư từ các khu vực nông nghiệp đến các thành phố và khu công nghiệp hết sức cực khổ. Quyền của người lao động bị hạn chế tối đa. Chính quyền không ngần ngại hy sinh quyền lợi của mọi tầng lớp lao động. Và mọi thứ đều buộc phải chấp nhận vì từ năm 1962, chính sách toàn quốc thắt lưng buộc bụng được áp dụng từ Tổng thống đến dân chúng. Làm việc nặng nhọc và triền miên như khổ sai, nhưng sống kham khổ. Hàng tuần mỗi người dân đều phải nhịn ăn một bữa, không hút thuốc ngoại nhập, không uống cà phê. Thời gian lao động kéo dài đến 12-14 tiếng mỗi ngày. Điều kiện lao động tồi tệ, lương rất thấp. Những phản kháng tự phát của công nhân, nông dân hoặc của dân nghèo thành thị đòi hỏi cải thiện điều kiện sống đều bị chính quyền thời đó đã đàn áp không thương tiếc. Các quyền dân chủ cơ bản, như quyền tự do hội họp, tự do lập hội, tự do bày tỏ ý kiến… đều bị chà đạp[8]. Như Michael Schuman, một nhà báo nổi tiếng chuyên về kinh tế của tờ Time (Mỹ) về sau nhận định: “Chế độ Park Chung Hee thực hiện quyền kiểm soát nhà nước đối với nền kinh tế tàn bạo vượt xa cả con quỷ Sahashi”[9].
 
Cảnh sát bắt người giữa phố những năm 70′
Về mặt pháp lý, đến tận hôm nay, chiến tranh Nam – Bắc Triều Tiên vẫn chưa kết thúc, mà mới chỉ là trong tình trạng đình chiến. Tâm lý sợ hãi chiến tranh đã bị lạm dụng gây nên một kiểu tinh thần đối đầu ngay trong đời sống tinh thần Hàn Quốc. Tư tưởng chống cộng được thổi phồng. Thái độ chống cộng là thứ “ngáo ộp” tạo ra một quyền uy tuyệt đối của nhà nước nhằm phát triển kinh tế, tận dụng lao động và khống chế toàn bộ xã hội. Một xã hội cực hữu tương đối thống nhất hiện diện ở khắp nơi khi mọi hiện tượng xã hội đều có thể quy về “bên ta” hay bên “kẻ thù”. Và, thói quen quy kết, chụp mũ đó đã tạo ra một thứ sản phẩm biện minh cho mọi sự vi phạm đối với quyền con người. Thực trạng ấy được Choi Hyondok mô tả là ngột ngạt và không hề được phản ánh qua báo chí hay các phương tiện truyền thông khác do chính sách kiểm duyệt chặt chẽ, do vậy bên ngoài cũng hầu như không biết gì về xã hội Hàn Quốc. Park Chung Hee sử dụng luật an ninh chống cộng để bỏ tù và tra tấn bất cứ ai bất đồng chính kiến. Các cuộc biểu tình, hệ thống báo chí và phát ngôn nói chung đều bị kiểm duyệt hà khắc. Các sĩ quan cảnh sát mang thước và chặn thanh niên trên phố để đo tóc và váy của họ. Chính quyền rất thô bạo nếu thanh niên để tóc dài, phụ nữ mặc váy ngắn. Gián điệp, chỉ điểm có mặt khắp mọi nơi, giám sát đến cả trường học. Những người bất đồng chính kiến khó thoát khỏi bị bắt và mòn mỏi ở trong tù. Nếu một người bị quy là người cộng sản, người đó sẽ mất hết mọi quyền tồn tại trong xã hội. Quy kết sự phê phán nhằm vào một chính sách nào đó của chính phủ là “cộng sản chủ nghĩa” là phương cách ưa thích và hiệu quả. Khi một nhà hoạt động xã hội bị bắt, người đó sẽ bị tra tấn dã man để phải thú nhận mình là người cộng sản [10].
Sau gần hai thập niên độc tài, Park Chung Hee đã đưa Hàn Quốc thoát khỏi nghèo đói bước vào hàng những quốc gia phát triển. Nhưng dựa vào độc tài, Park Chung Hee đã càng ngày càng kỳ thị với tự do, dân chủ nhân danh sự ổn định và phát triển. Ông cho rằng, Hàn Quốc cần phải phát triển kinh tế vững mạnh trước khi có thể có dân chủ. “Người Châu Á sợ hãi đói nghèo hơn là sợ độc tài. Các dân tộc châu Á muốn có bình đẳng kinh tế trước rồi sau đó mới xây dựng cơ chế chính trị công bằng hơn…, và viên ngọc chẳng có gì rực rỡ được gọi là chế độ dân chủ là vô nghĩa đối với những người đói khát và tuyệt vọng”. Thậm chí ông còn cho rằng, điều gì đúng với Hàn Quốc thì cũng đúng với châu Á [11]. Việc coi thường giá trị dân chủ đã làm cho không chỉ người dân mà cả những thân tín của ông trong nội các cũng cảm thấy công lao của họ đối với chế độ trở nên vô nghĩa. “Xét về mặt chính trị, Park Chung Hee là một gánh nặng của Hàn Quốc vì suốt thập niên 70, ông có xu hướng đàn áp thô bạo ngày càng tăng. Năm 1972, ông đã làm cho cả nước bị sốc trước tuyên bố thiết quân luật. Sau đó ông lại đưa ra hiến pháp mới chấm dứt bầu cử trực tiếp và chính thức suy tôn làm Tổng thống trọn đời” [12]. Chính tay chân tin cẩn của ông đã ám sát hụt Park Chung Hee một lần vào năm 1974. Lần đó vợ ông đã phải tử nạn trong khi ông vẫn không vì thế mà bỏ dở bài phát biểu tại nhà hát quốc gia. Lần thứ hai là trong một bữa tiệc tối 26/10/1979, Kim Jae Kyu - Giám đốc cơ quan tình báo Hàn Quốc đồng thời là điệp viên trưởng của ông, đã nổ súng hạ gục ông cùng với chỉ huy trưởng nhóm vệ sỹ. Sau đó Kim Jae Kyu đã bị tử hình nhưng đến nay một Uỷ ban đặc biệt của chính phủ vẫn phải thảo luận về việc có nên coi Kim Jae Kyu là người có công cho quá trình dân chủ hoá của Hàn Quốc hay không.
Thời đại Park Chung Hee kết thúc trong bạo lực và bất ổn xã hội. Bản thân Park Chung Hee chết trong sự phản bội của kẻ thân tín. Sự nghiệp chính trị của Park Chung Hee cũng bị hoen ố vì độc tài và ngày nay, những người căm ghét Park Chung Hee lại ngày một nhiều thêm.
IV.
Sau khi Park Chung Hee bị ám sát, Choi Kyu Ha lên nắm giữ chính phủ lâm thời, tình hình chính trị tại Hàn Quốc không thoát khỏi bất ổn. Ngày 12/12/1979, tướng Chun Doo Hwan đảo chính quân sự, lật đổ chính phủ lâm thời Choi Kyu Ha và ban bố tình trạng thiết quân luật.
Tháng 3/1980, sinh hoạt dân chủ bắt đầu bùng lên từ các trường đại học. Trí thức và sinh viên kêu gọi dỡ bỏ thiết quân luật. Ngày 15/5/1980 biểu tình lớn đã diễn ra ở ga Seoul, với sự tham gia của khoảng 100.000 giáo sư, sinh viên cùng thường dân.
Chun Dô Hwan, Tổng thống những năm 1980 – 1988. Bị kết án tử hình, sauđoó giảm xuống chung thân và trả tự do năm 1997
Ngày 17/5/1980, Chun Doo Hwan ra quyết định thực hiện thiết quân luật mở rộng. Quân đội được phái đến khắp Hàn Quốc. Cảnh sát đã đột kích vào một cuộc họp giữa các thủ lĩnh liên hiệp sinh viên của 55 trường đại học. 26 chính khách, trong đó có Kim Dae Jung, người về sau trở thành tổng thống Hàn Quốc (1998-2003), đã bị bắt vì tội chủ mưu biểu tình.
Ngày 18/5/1980, sinh viên Gwangju biểu tình lớn. Quân đội đàn áp. Một người biểu tình bị đánh đến chết. Cư dân Gwangju phẫn nộ và tham gia biểu tình ngày càng đông, lên tới 100.000 người vào ngày 20 tháng 5. Quân đội bất ngờ nã đạn. Người biểu tình đốt cháy trụ sở của đài MBC đặt tại Gwangju. 4 cảnh sát bị một chiếc ô tô đâm chết tại Tòa thị chính.
Bạo lực lên tới đỉnh điểm vào ngày 21/5/1980. Quân đội dùng hỏa lực tấn công đám đông làm nhiều người bị thương. Dân chúng dùng súng lấy được từ kho vũ khí và đồn cảnh sát để tự vệ. Cuộc đấu súng đẫm máu giữa dân với binh lính đã diễn ra tại Quảng trường văn phòng tỉnh. Đến 17 giờ 30, quân đội phải rút khỏi trung tâm thành phố. Từ ngày 21 đến 25/5/1980 xung đột xảy ra khắp nơi trong và ngoài Gwangju, hàng chục người bị chết và thương vong. Tin tức vụ tàn sát ở Gwangju truyền đi làm biểu tình bùng phát ở nhiều vùng lân cận như Hwasun, Naju, Haenam, Mokpo, Yeongam, Gangjin và Muan.
4 giờ sáng ngày 27/5/1980, quân đội từ 5 hướng vào trung tâm thành phố và đánh bại lực lượng dân quân chỉ trong vòng 90 phút.
Chưa có một con số chính xác về số người thiệt mạng. Những con số “chính thức” được công bố bởi Lệnh thiết quân luật sau đó cho biết có 144 thường dân thiệt mạng, 22 lính và 4 cảnh sát bị giết; 127 thường dân, 109 lính và 144 cảnh sát bị thương. Còn theo Hội gia đình những nạn nhân, ít nhất 165 thường dân chết trong khoảng 18/5 đến 27/5. 65 người khác hiện vẫn còn mất tích và được coi là đã chết. 23 lính và 4 cảnh sát bị giết trong suốt cuộc nổi dậy.
Chính quyền Chun Doo Hwan lên án cuộc nổi dậy như một vụ phản loạn bị xúi giục bởi Kim Dae Jung. Trong các phiên xét xử sau đó, ông Kim Dae Jung đã bị tuyên án tử hình trước khi được giảm nhẹ bởi sức ép của dư luận quốc tế [13]. 1394 người bị giam giữ do dính líu đến sự cố Gwangju, 427 người bị truy tố, trong đó 7 người phải nhận án tử hình, 12 người tù chung thân.
Từ 1983, hàng năm vào ngày 18/5, tại nghĩa trang Mangwol Dong ở Gwangju, lễ tưởng niệm những người bị thảm sát được tổ chức. Rất nhiều phong trào dân chủ đã yêu cầu chính phủ phải chịu trách nhiệm về cuộc thảm sát đó.
Lo sợ về sự lộng quyền của chính thể độc tài đã làm cho Hàn Quốc buộc phải sửa đổi Hiến pháp và Luật Bầu cử Tổng thống năm 1987. Hiến pháp mớiquy định bầu Tổng thống bằng bỏ phiếu kín, trực tiếp.Trước đó suốt 16 năm, Tổng thống Hàn Quốc được bầu gián tiếp qua các đại cử tri. Từ năm 1987, Tổng thống Hàn Quốc có nhiệm kỳ là 5 năm và chỉ được phép làm một nhiệm kỳ. Sau bầu cử 1987, chính phủ buộc phải có ý kiến về sự kiện Gwangju. Năm 1988, Quốc hội tổ chức trưng cầu dân ý và đổi tên sự cố này thành “Phong trào dân chủ Gwangju”. Năm 1995, Quốc hội đã thông qua một đạo luật đặc biệt về sự kiện này. Những người chịu trách nhiệm đã bị khởi tố. Năm 1996, 8 chính khách bị truy tố với tội danh phản loạn và tàn sát. Bản án được thi hành vào năm 1997, cựu tổng thống Chun Doo Hwan nhận án chung thân. Tuy vậy tất cả những người bị kết tội đều được Tổng thống Kim Young Sam ân xá ngày 22 /12/1997.
12/1997, đảng đối lập đã chiến thắng trong cuộc bầu cử và đạt được sự chuyển giao quyền lực bằng con đường hoà bình. Đầu 1998 Kim Dae Jung lên làm tổng thống. Cũng từ năm 1997, ngày 18 tháng 5 được công nhận là một ngày lễ lớn ở Hàn Quốc. Năm 2002, nghĩa trang Mangwol Dong ở Gwangju được nâng cấp thành nghĩa trang quốc gia. Năm 2007, Hàn Quốc đã kỷ niệm 20 năm nền dân chủ được thiết lập tại đất nước này, nghĩa là tính từ khi đảng đối lập chiến thắng, cựu tử tù Kim Dae Jung trở thành tổng thống, “gõ cửa một thời đại mới”.
Gwangjiu năm 1980 và hiện nay
Tuy nhiên các chính thể độc tài kể từ thời Park Chung Hee đến Chun Doo Hwan vẫn để lại cho Hàn Quốc nhiều vấn đề nhức nhối không dễ giải quyết. Khi Roh Moo Hyun lên làm Tổng thống năm 2003, chính phủ vẫn phải tiếp tục ban hành các đạo luật mới và thành lập các uỷ ban điều tra về tình trạng bạo lực và vi phạm nhân quyền dưới thời Park Chung Hee.
Từ 1998 đến 2007, Hàn Quốc đã có những tiến bộ trong tiến trình dân chủ hoá. Tuy nhiên, theo Choi Hyondoc, chính quyền đôi khi vẫn trượt theo hướng độc tài. Choi Hyondoc cho rằng, chính quyền đã “bật xi nhan để rẽ sang phía tả”, nhưng lại lái Hàn Quốc sang phía hữu. Đã có rất nhiều tổ chức phi chính phủ giả hiệu (pseudo-NGOs) hoạt động theo mệnh lệnh của chính quyền, nhiều nhóm cánh hữu, nhiều tổ chức hiện “vẫn tìm cách bảo vệ những quyền ưu tiên mà họ có được từ thời của chế độ độc tài”. Ở Hàn Quốc, quá trình dân chủ hoá diễn ra trong bối cảnh của tăng trưởng kinh tế nhưng không phải là sự phát triển kinh tế trực tiếp thúc đẩy dân chủ hoá. Các phương thức phát triển kinh tế trở nên quá phản nhân văn và mang nặng tính bóc lột [14].
Kim Dae Jung, Tổng thống những năm 1998 – 2003.
Giải thưởng Nobel hoà bình năm 2000
 
Cùng với Hàn Quốc, sự tăng trưởng kinh tế nhanh của Đài Loan, Singapore và Hồng Kông đã khiến nhiều người vào những năm 80 ít nhiều vẫn còn tán đồng với quan điểm của Park Chung Hee về một châu Á phải có kinh tế đi trước cùng với bàn tay sắt của chính quyền. Tuy nhiên cùng với thời gian, nhất là khi nhìn sâu hơn vào mối quan hệ giữa kinh tế và bầu không khí tinh thần của xã hội, các quan niệm về sự cứng rắn của chính quyền đã được nhìn nhận sâu sắc hơn. Cái giá phải trả cho phát triển kinh tế không thể là sự vô nhân đạo ở quy mô lớn, không thể là sự hy sinh cả sinh mạng và phẩm giá của một vài thế hệ, và cũng không thể dễ dàng xóa sạch di chứng tệ hại ở các thế hệ kế tiếp. Đúng như đánh giá của nhà báo kinh tế Michael Schuman: “Theo thời gian, mối tương quan giữa các nhà độc tài và sự phát triển suy yếu dần ở châu Á. Lý lẽ của Park Chung Hee hóa ra chỉ đúng với chính ông ta và ngày càng trở nên ít thuyết phục hơn”[15].
V. Kết luận
Tấm gương ngoạn mục về phát triển của Hàn Quốc, rất tiếc lại gắn liền với những bài học đau đớn về bộ mặt phản nhân văn của xã hội và sự chà đạp quyền con người. Bên cạnh nỗi đau khổ của hàng triệu dân chúng trong đó có hàng nghìn người thiệt mạng, thì ngay số phận của các tổng thống cũng không tránh khỏi bi đát. Trong 8 đời tổng thống kể từ Park Chung Hee (1961) đến nay, đã có tới 2 cuộc đảo chính, nhiều vụ ám sát hụt trong đó một lần thành công, 2 tổng thống bị kết án tù trong đó có 1 án chung thân, 1 tổng thống tự sát, 2 tổng thống từng bị tù đày vì dân chủ trong đó có 1 người từng nhận án tử hình. Thật đáng suy ngẫm, những bất hạnh này không đến từ “người anh em phương Bắc”, mà là sản phẩm của chính chế độ độc tài[16].
Thực tế này có thể bị che lấp bởi một Hàn Quốc thịnh vượng trong con mắt người bên ngoài, nhưng với người Hàn Quốc thì quá khứ chưa xa và không dễ quên. Cuối năm 2005 Hàn Quốc phải thành lập “Ủy ban sự thật và hòa giải” để giải quyết những vấn đề của thời độc tài. Nhưng đến nay, hồ sơ ngày một dày thêm và khi nhìn lại quá khứ thì một lần nữa “vết thương nào cũng rỉ máu” [17].
Phụ Lục:
GDP, HDI Hàn Quốc qua các năm
Số liệu của indexmundi.com/south_korea
Số liệu của UNDP (HDR 1990-2010)
 
Năm
 
GDP (PPP)
Tăng so với năm trước (%)
 
GDP
 
HDI
Xếp hạng HDI
 
Theo HDR
1975
1.310
 
 
 
 
 
1980
2.301,148
 
 
 
 
 
 1981
2.661,306
15,65
 
 
 
 
1982
3010,873
13,14
 
 
 
 
1983
3.459,846
14,91
 
 
 
 
1984
3.895,38
12,59
 
 
 
 
1985
4.270,865
9,64
 
 
 
 
1986
4.851,073
13,59
 
 
 
 
1987
5.549,251
14,39
 
 
 
 
1988
6.346,713
14,37
 
 
 
 
1989
6.961,878
9,69
 
 
 
 
1990
7.825,301
12,40
 
 
 
 
1991
8.802,16
12,48
 
 
 
 
1992
9.431,827
7,15
9.250
R.: 5.249
0,882
31/174
1995
1993
10.146,779
7,58
 
 
 
 
1994
11.156,583
9,95
 
 
 
 
1995
12.281,895
10,09
 
 
 
 
1996
13.287,953
8,19
 
 
 
 
1997
14.168,867
6,63
 
 
 
 
1998
13.413,028
-5,33
13.478
0,854
31/174
2000
1999
14.964,094
11,56
 
 
 
 
2000
16.494,567
10,23
 
 
 
 
2001
17.408,105
5,54
 
 
 
 
2002
18.849,398
8,28
16.950
0,888
28/177
2004
2003
19.696,819
4,50
17.971
0,901
28/177
2005
2004
21.138,102
7,32
 
 
 
 
2005
22.783,228
7,78
22.029
0,921
26/177
2007/2008
2006
24.662,133
8,25
 
 
 
 
2007
26.596,622
7,84
24.801
0,937
26/182
2009
2008
27.716,294
4,21
29.518
0,877*
12/169
2010
2009
27.938,217
0,80
 
 
 
 
2010
29.790,892
6,63
 
 
 
 
Nguồn: UNDP (HDR 1990-2010) &
Các đời Tổng thống Hàn Quốc 1948-2010
Thời gian
Tiếng Latinh
Tiếng Hàn
Tiếng Hán
Tiếng Anh
이승만
李承晩
Lý Thừa Vãn
Syngman Rhee
윤보선
尹潽善
Doãn Phổ Thiện
Yun Po-sun
박정희
朴正熙
Phác Chính Hy
Park Chung-hee
최규하
崔圭夏
Thôi Khuê Hạ
Choi Kyu-ha
전두환
全斗煥
Toàn Đẩu Hoán
Chun Doo-hwan
노태우
盧泰愚
Lô Thái Ngu
Roh Tae-woo
김영삼
金泳三
Kim Vịnh Tam
Kim Young-sam
김대중
金大中
Kim Đại Trung
Kim Dae-jung
노무현
盧武鉉
Lô Vũ Huyễn
Roh Moo-hyun
이명박
李明博
Lý Minh Bác
Lee Myung-bak
Tài Liệu:
1.      Quế Anh, Quốc Hùng (2006). Cuộc đời đầy bão táp của tổng thống Hàn Kim Dae-junghttp://antg.cand.com.vn/vi-vn/vuan/2006/8/70258.cand.
  1. Choi, Hyondok (2011). Xã hội dân sự và kinh tế thị trường ở Hàn Quốc: nguyên lý công tính trong bối cảnh chủ nghĩa tự do mới. Trong sách: Viện Triết học (2011). Trách nhiệm xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường. Nxb KHXH.
  2. Chun Tae-il’s Burning Himself to Death (2005).http://www.kdemocracy.or.kr/mail/newsletter/mail_article_200508_01.html
  3. Việt Dương. Park Chung Hee xây dựng kinh tế Đại Hàn. http://www.vietdc.org/wp-content/uploads/2008/10/park-chung-hee-xay-de1bbb1ng-kinh-te1babf-de1baa1i-han.doc
  4. Gibbons, Boyd (1980). The South Koreans, National Geographic. August.
  5. Goldner, Loren (2008). The Korean working class: From mass strike to casualization and retreat, 1987-2007. http://libcom.org/history/korean-working-class-mass-strike-casualization-retreat-1987-2007
  6. Park Chung Hee (1970). Our Nation’s Path: Ideology of Social Reconstruction. Seoul: Hollym. Tr. 196.(The gem without luster called democracy was meaningless to people suffering from starvation and despair).
  7. Park Chung Hee (1980). Major Speeches by Park Chung Hee. Seoul: Hollyon.
  8. IMF. South Korea: GDP per capita.http://www.indexmundi.com/south_korea/gdp_per_capita_(ppp).html
  9. Inglehart, Ronald & Christian Welzel (2009). How Development Leads to Democracy. Foreign Affairs”, March/ April.
  10. Keon, Michael – Korea Phoenix (1977). A Nation from the Ashes, Englewood Cliffs: Prentice – Hall International.
  11. Trường Khanh (2007).Hàn Quốc: Lật lại hồ sơ những vụ án gián điệp. http://vietbao.vn/The-gioi/Han-Quoc-Lat-lai-ho-so-nhung-vu-an-gian-diep/45230220/162/
  12. Sen, Amartya (1997), Human Rights and Asian Values, The New Republic, July 14-July 21.http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/sen.htm
  13. Schuman, Michael (2009). The Miracle. The Epic Story of Asia’s Quest for Wealth. HarperCollins Publishers. New York.
  14. Số phận khác nhau của một số cựu tổng thống Hàn Quốc(2009).http://www.baomoi.com/Home/TheGioi/www.anninhthudo.vn/So-phan-khac-nhau-cua-mot-so-cuu-Tong-thong-Han-Quoc/2808258.epi.
  15. Todaro, Michael P. (1998). Kinh tế học cho thế giới thứ ba. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
  16. UNDP. Human Development Report 1990-2010.
 

*GS.TS., Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học Xã hộiBài đã đăng trên tạp chí “Nghiên cứu Đông Bắc Á” số 10/2011
[1] Xem: Michael P. Todaro (1998). Kinh tế học cho thế giới thứ ba. Nxb Giáo dục, Hà Nội.  tr.165.
[2]“Trash”, từ này được chính Park Chung Hee sử dụng để chỉ những người của chế độ cũ và những người không theo ông. Xem: Michael Schuman (2009). The Miracle. The Epic Story of Asia’s Quest for Wealth.HarperCollins Publishers. New York. Tr. 36.
[3]Trích lại từ: Việt Dương. Park Chung Hee xây dựng kinh tế Đại Hàn. http://www.vietdc.org/wp-content/uploads/2008/10/park-chung-hee-xay-de1bbb1ng-kinh-te1babf-de1baa1i-han.doc
[4]Một trong những tiêu chuẩn bắt buộc để được coi là nước công nghiệp, trước đây được nhiều học giả hiểu là phải có GDP đầu người từ 10.000 USD trở lên. Nay, một số học giả Việt Nam hiểu khác.
[5]Boyd Gibbons (1980). The South Koreans, National Geographic. August.
[6]Michael Keon, Korea Phoenix (1977). A Nation from the Ashes, Englewood Cliffs: Prentice – Hall International. tr. 78 -79.
[7]Park Chung Hee (1980). Major Speeches by Park Chung Hee. Seoul: Hollyon. Tr. 149.
[8]Xem: Chun Tae-il’s Burning Himself to Death (2005).http://www.kdemocracy.or.kr/mail/newsletter/mail_article_200508_01.html //
Loren Goldner (2008). The Korean working class: From mass strike to casualization and retreat, 1987-2007.http://libcom.org/history/korean-working-class-mass-strike-casualization-retreat-1987-2007
[9]Michael Schuman (2009). Sđd. Tr. 31.
[10]Xem: Hyondok Choi. Xã hội dân sự và kinh tế thị trường ở Hàn Quốc: nguyên lý công tính trong bối cảnh chủ nghĩa tự do mới. Trong sách: Viện Triết học (2011). Trách nhiệm xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường.Nxb KHXH. Tr. 99-102.
[11]Park Chung Hee (1970). Our Nation’s Path: Ideology of Social Reconstruction. Seoul: Hollym. Tr. 196. (The gem without luster called democracy was meaningless to people suffering from starvation and despair).
[12]Michael Schuman (2009). Sđd. Tr. 53.
[13]Quế Anh-Quốc Hùng. Cuộc đời đầy bão táp của tổng thống Hàn Kim Dae-jung http://antg.cand.com.vn/vi-vn/vuan/2006/8/70258.cand.
[14]Xem: Hyondok Choi (2011). Sđd. Tr. 104-105.
[15]Michael Schuman (2009). Sđd. Tr. 32.
[16]Xem: Số phận khác nhau của một số cựu tổng thống Hàn Quốc (2009).

Nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Mai: Cố gắng làm “người quét rác”

- Là một trong những người đầu tiên khởi xướng việc nghiên cứu minh triết Việt, nhưng nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Mai chỉ nhận mình là một “sái phu” – người quét rác.   

Hồn cốt của người Việt

Minh triết có phải là một khái niệm mới ở Việt Nam?

Khái niệm minh triết có ở Á Đông khoảng 2.500 năm rồi. Nhưng qua nghiên cứu chúng tôi nhận thấy, triết học của người Việt thể hiện nhiều trong đời sống, chứ chưa được nâng lên thành những tư tưởng bác học, thành những triết ngôn.

Theo ông, nguyên nhân là do đâu? Có phải do chúng ta chưa có những nhà  triết học tầm cỡ?

Có lẽ là do đặc điểm văn hóa. Người Việt thường khiêm tốn, thường chỉ thực hành cái đạo lý đó trong đời sống hằng ngày chứ không có ý thức nâng lên thành cái đạo của Thánh hiền. Điều đó có cái hay nhưng cũng dở ở chỗ ta không có triết lý của ta.

Ví dụ tư tưởng nhân nghĩa an dân của Nguyễn Trãi hay như thế, tại sao chưa nâng lên thành triết lý chính trị cho người Việt? Hay quan điểm làm người của Nguyễn Công Trứ: “Làm cây thông đứng giữa trời mà reo…”, tại sao không được coi là tuyên ngôn? Đã đến lúc chúng ta phải vừa làm và cũng phải lập thuyết nữa.

Có phải vì thế mà ông nghiên cứu về minh triết?

Từ những năm 80, tôi đã nhận thấy có mâu thuẫn trong xã hội, tại sao lý tưởng của chúng ta đẹp thế nhưng hiện thực lại không được như vậy? Nếu so sánh thì thấy bước đi của xã hội mình còn chậm. Số phận dân tộc Việt không phải thế.

Thời Lý, Trần con rồng Việt đã bay lên ngang ngửa với các nước khác. Tại sao giờ chúng ta lại thua kém Nhật Bản, Hàn Quốc… Phải chăng năng lực của người Việt đang đông cứng lại? Muốn giải đáp phải tìm được cốt lõi tinh thần Việt là cái gì, hồn cốt của người Việt là cái gì… Từ những suy nghĩ đó, tôi thường hay trao đổi với bạn bè rồi dần dần những người có cùng quan điểm tìm đến nhau. Và Trung tâm nghiên cứu văn hoá minh triết chính thức ra đời năm 2007. Hiện chúng tôi đang tập hợp, nghiên cứu các giá trị minh triết Việt.

Trên thế giới hiện nay người ta cũng nghiên cứu nhiều về minh triết?

Theo tôi đây là lĩnh vực nghiên cứu rất mới ở Việt Nam, nhưng nó là một việc gấp, khẩn cấp. Hiện nay về minh triết, người Mỹ đã đi sâu nhất và rộng nhất. Họ đặt ra mục tiêu là nhào nặn lại nhân cách để sống hợp lý hơn. Ví dụ như ở Đại học Chicago (Mỹ) họ dạy minh triết cho sinh viên. Họ nghiên cứu, tự mình sống và tuyên truyền cho lối sống này. Nhân loại đang lựa chọn thái độ minh triết trong cuộc sống. Trước sự thất vọng về các triết thuyết, thì chủ đề tư duy chủ yếu hiện nay là minh triết.

Nhiều giá trị sống đang mất đi


Tôi đã đọc ở đâu đó rằng, tìm cách định nghĩa minh triết là bằng chứng của sự thiếu minh triết. Nhưng dù vậy, tôi vẫn muốn hỏi, nếu có thể nói một cách dễ hiểu thì minh triết là gì?

Hiện trên thế giới có hàng nghìn định nghĩa khác nhau. Nhưng tôi thích nhất định nghĩa của một học giả Pháp: Người minh triết là người có trí tuệ và đức hạnh, người biết sống hài hoà với chính mình và với mọi người, hài hòa giữa thân xác và tâm hồn, với thiên nhiên và xã hội, hài hoà giữa nói và làm. Tóm lại, minh triết là tổng hoà các giá trị con người thể hiện ra trong cuộc sống. Hay như Ngô Thì Nhậm đã đưa ra quan niệm: “Minh triết bảo thân” – minh triết để giữ gìn thân mệnh.

d

Để giữ thân? Nghe có vẻ tiêu cực?

Đúng là nhiều người cho rằng nó mang nghĩa tiêu cực vì chỉ sự khôn khéo, ranh mãnh để giữ được thân mình. Thực ra đó là một quan niệm đẹp. Thân mệnh gồm có thể phách (cơ thể vật chất) và tinh anh (đức hạnh, trí tuệ, lối sống…). Để giữ được thân mệnh phải có minh triết. Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du, Hồ Chí Minh là những người đã giữ được thân mệnh của mình.

Như vậy nói đến minh triết là nói đến nhân cách lớn?

Trong dân gian cũng có nhiều người minh triết, họ vừa có trí tuệ  vừa có đạo đức, không sống ích kỷ. Thời chiến tranh, rất nhiều nông dân đã nhường nhà cho người thành phố về sơ tán ở, đó cũng là những người minh triết. Hay những người cha đạp xích lô để nuôi các con học đại học, hình ảnh đó đẹp lắm chứ… Theo tôi, nhà thơ Hữu Loan cũng là một người minh triết. Dù cuộc sống của ông khổ cực nhưng ông vẫn quyết giữ cái tinh anh của mình trọn vẹn.

Nhưng minh triết là phải giữ được cả thể phách nữa chứ? Nếu anh sống khổ cực thì chưa thể nói là trọn vẹn được?

Có những hoàn cảnh mà con người buộc phải lựa chọn cái này hoặc cái kia. Và chúng ta kính trọng những người đã lựa chọn cái khí tiết, cái đức hạnh.

Nếu thế thì gần với lối sống kẻ sĩ của người Việt Nam ta và từ trước tới nay cũng có nhiều người đã chọn lối sống này?

Cách đây đúng 1.000 năm, thiền sư Viên Chiếu (thế kỷ XI) đã viết “Thế nhân giai nhậm ốc. Lậu nhân hà sở tại”, nghĩa là thế gian ai cũng có một ngôi nhà để ở, nhưng người bị dột thì biết trú vào đâu? Có thể là dột về mặt cơ thể (mù, điếc, què, thiểu năng…) cũng có thể là dột về tâm hồn mà hiện nay chúng ta gọi là khoảng trống lớn trong nhân cách. Một câu hỏi lớn, mà đến nay người phương Tây cũng đang đi tìm câu trả lời.

Không ai nói về con người sâu sắc như người Việt Nam. Điều đáng tiếc là lâu nay chúng ta không để ý đến những cái sâu sắc của cha ông. Và nhiều khi lối sống này bị coi là quê mùa, không hợp thời. Đang có một sự đứt gãy về văn hóa.

Tại sao lại gọi là đứt gãy?

Vì không có sự tiếp nối. Rất nhiều giá trị sống đang bị mất  đi. Tôi nghĩ có thể là không mất đi mà mới tạm bị lãng quên thôi. Nó vẫn nằm đâu đó mà ta chưa tìm thấy được…

Cái gì quên lãng lâu dài thì sẽ mất. Và hiện đang mất dần. Chúng ta đang khoác nhiều mặt nạ khác nhau và tưởng cái mà  ta đang đeo là mình, nhưng thực ra không phải. Vậy chúng ta là ai? Ta sẽ đi vào tương lai thế nào đây khi không biết mình là ai.

Chúng ta giới thiệu ra nước ngoài tà áo dài, những món ăn, lễ hội… và coi đây là văn hóa Việt. Nhưng thực ra đó chỉ là bề ngoài, còn chiều sâu của tâm hồn Việt là gì, đó mới là cái bất biến thì lại bị quên lãng.

Và để khỏi bị lãng quên thì ông là một trong những người đầu tiên xới lên vấn đề này?

Tôi tự nhận thấy học lực mình không cao, kiến thức cũng không rộng nên cố gắng làm một sái phu (tức là người lao công, dọn dẹp) của minh triết để chuẩn bị, mời gọi, tập hợp  được những người có tài với mong muốn tiếp cận minh triết Việt như tiếp cận một lát cắt của viên minh châu lấp lánh. Và ít nhất là đem lại một phương pháp luận để suy nghĩ và để sống đàng hoàng, đĩnh đạc. Chúng tôi cũng muốn tạo được nhóm xã hội định hướng và hy vọng các bạn trẻ sẽ là những người quan tâm đến vấn đề này.

Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!

Nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Mai sinh năm 1933 tại Huế. Ông là cựu học sinh trường Khải Định, đã tham gia và chỉ huy một nhóm thiếu niên du kích thành Huế. Tốt nghiệp khoa Văn – Sử, Đại học Sư phạm Hà Nội. Ông nguyên là Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu – Ban Dân vận TƯ. Hiện ông là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Minh triết.


Nhật Minh (thực hiện) 

BIỂN ĐÔNG LÀ TƯƠNG LAI CỦA SỰ XUNG ĐỘT

Aside

Robert D. Kaplan

The Center for a New American Security

U. S. Defense Department’s Defense Policy Board

 

BIỂN NAM HẢI LÀ

TƯƠNG LAI CỦA SỰ XUNG ĐỘT

 

Chiến Trường Xác Định Của Thế Kỷ Thứ 21

 

Sẽ Diễn Ra Trên Mặt Nước

 

Ngô Bắc dịch

 

***

Lời Người Dịch:

Dưới đây là bản dịch bài nghiên cứu mới nhất về tình hình Biển Đông được đăng tải trên chuyên san Foreign Policy tại Hoa Kỳ, số Tháng 9/Tháng 10, 2011 của tác giả Robert D. Kaplan, một thành viên của Hội Đồng Chính Sách Quốc Phòng, Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ.

 

       Bài viết có một số sai lầm về kỹ thuật như nói tàu ngầm mà Việt Nam đặt mua của Nga loại Kilo-class là tối tân nhât (thực ra đó là loại tàu chạy bằng diesel) hay trong một số nhận định về chiến thuật như nói chiến tranh trên biển không có các nạn nhân dân sự.  Trong trường hợp Trung Hoa đổ bộ lên Đài Loan, một trong hai khả tính của chiến tranh trong vùng không thể loại bỏ, sự tổn thất của thường dân chắc chắn không phải là ít.  Ngay trước mắt, ngư dân Việt Nam đang là các nạn nhân vô tội trước các hành vi chém giết, bắt giữ đòi tiền chuộc, cướp bóc các tàu đánh cá và các ngư cụ, kể cả các hải sản đánh bắt được trên ngư trường cổ truyền của Việt Nam bởi các lực lượng hải quân Trung Hoa, các kẻ đã hành động không khác các toán hải tặc phi pháp.  Về mặt chiến lược, quan điểm của tác giả cũng có nhiều điểm không phù hợp với cái nhìn của người lãnh đạo ngành ngoại giao Hoa Kỳ đương thời.

 

       Tuy thế, điểm nổi bật nhất, gần sát với thực tế chính trị và quân sự hiện nay tại Đông Nam Á là nhận định sắc bén của tác giả về chiến lược của Trung Hoa như sau: 

“Kẻ mạnh làm những gì họ có thể làm được và người yếu gánh chịu những gì họ phải gánh chịu”,  Trong câu chuyện tái diễn của thế kỷ thứ 21, với Trung Hoa trong vai trò của Athens như một cường lực hải quân cấp vùng trội bật, kẻ yếu sẽ vẫn bị khuất phục – nhưng sự thực là thế  dó.  Đây sẽ là chiến lược không được nói ra của Trung Hoa, và các nước nhỏ hơn của Đông Nam Á rất có thể kết đoàn với Hoa Kỳ để né tránh số phận người dân đảo Melos.

 

Điều không may là Việt Nam ở gần Trung Hoa nhất, và đang là kẻ phải gánh chịu các sự “dọa nạt” thô bạo nhất của Trung Hoa.  Mặt khác, nhiều phần cũng là do sự lựa chọn về chính trị của nhà đương quyền Việt Nam.  Điều khác nữa cần nhấn mạnh rằng Việt Nam hiện cũng là kẻ nghèo nhất, về mặt kinh tế, trong các nước tham dự vào cuộc chơi.  “Người yếu và nghèo nhất chịu đựng những gì họ phải gánh chịu”, nhưng liệu Việt Nam sẽ phải chịu đựng đến đâu?  Câu trả lời dễ dàng là  đến mức không thể chịu đựng được và khi đó sẽ xảy ra những gì là điều ai cũng sẽ nhìn thấy và hiểu rõ.  Đối sách ngoại giao bao giờ cũng phản ảnh sức mạnh nội tại, và Việt Nam hơn bao giờ hết cần có một sự đồng thuận của mọi người dân với chính quyền.  Đây là một vấn đề trọng đại mà dân tộc Việt Nam phải tìm ra giải pháp để đối phó với nhiều nguy cơ đang gặp phải, trong việc duy trì nền độc lập quý báu của mình.

*****

photo: http://www.foreignpolicy.com/

Âu châu là một cảnh trí đất liền; Đông Á là một cảnh biển.  Nơi đó ẩn dấu sự khác biệt giữa thế kỷ thứ 20 và 21.  Các khu vực tranh chấp nhiều nhất trên địa cầu trong thế kỷ qua nằm nơi vùng đất khô ở Âu Châu, đặc biệt tại mặt phẳng trải dài khiến cho các biên giới phía đông và phía tây của Đức Quốc có tinh chất giả tạo và phơi bày ra cho cuộc tiến bước khốc liệt của các đạo quân.  Nhưng trải qua nhiều thập niên, trục dân số và kinh tế của Trái Đất đã chuyển hướng một cách đáng kể sang đối cực của vùng Âu-Á (Eurasia), nơi mà các khoảng cách giữa các trung tâm dân số quan trọng là mặt biển mênh mông.

Bởi vì cách thức mà địa dư minh chứng và đặt định các ưu tiên, các đường vẽ cao độ của địa hình của Đông Á báo trước một thế kỷ hải quân – hải quân ở đây được định nghĩa theo nghĩa rộng bao gồm cả các đội hình giao chiến hải và không quân hiện nay mà chúng đang ngày càng trở nên rối beng.  Tại sao? Trung Hoa, nước mà đặc biệt hiện nay với các biên giới đất liền an toàn hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ thời cực thịnh của nhà Thanh vào cuối thế kỷ thứ 18, đang tham gia vào một sự bành trướng hải quân không thể phủ nhận được.  Chính xuyên qua hải lực mà Trung Hoa sẽ xóa bỏ, về mặt tâm lý, hai thế kỷ của các sự xâm phạm ngoại quốc trên lãnh thổ của nó – buộc mọi quốc gia quanh nó phải phản ứng.

Các sự giao chiến quân sự trên đất liền và trên biển vô cùng khác biệt, với các hàm ý quan trọng cho các đại chiến lược cần có để chiến thắng – hay né tránh – chúng.  Các sự giao tranh trên đất liền bủa lưới trên dân số dân sự, trong thực tế khiến cho các nhân quyền trở thành một phần tử chỉ dấu của các sự nghiên cứu về chiến tranh.  Các cuộc giao tranh trên biển hướng tới sự tranh chấp như một sự vụ dính dáng đến kỹ thuật và khách quan, trong thực tế giảm thiểu chiến tranh xuống thành phép tính số học, tương phản rõ rệt với các trận đánh tri thức đã góp phần định nghĩa các cuộc xung đột trước đây.

Thế Chiến II là một cuộc đấu tranh đạo lý chống lại chủ nghĩa phát xít, ý thức hệ chịu trách nhiệm về sự tàn sát hàng chục triệu người không phải là chiến sĩ.  Chiến Tranh Lạnh là một cuộc đấu tranh đạo lý chống lại chủ nghĩa cộng sản, một ý thức hệ áp bức không kém mà dưới nó các lãnh thổ bao la chiếm giữ bởi Hồng Quân bị thống trị.  Thời kỳ ngay sau Chiến Tranh Lạnh đã trở thành một cuộc đấu tranh đạo lý chống lại sự diệt chủng tại vùng Balkans và Trung Phi Châu, hai địa điểm nơi mà chiến tranh trên đất liền và các tội ác chống lại nhân loại không thể bị tách rời.  Gần đây hơn, một cuộc đấu tranh đạo lý chống lại phe Hồi Giáo cực đoan đã lôi kéo Hoa Kỳ tiến sâu vào các pạhm vi núi đồi của Á Phú Hãn, nơi mà sự đối xử nhân đạo đối với hàng triệu thường dân có tính chất thiết yếu cho sự thành công của cuộc chiến.  Trong tất cả các nỗ lực này, chiến tranh và chính sách ngoại giao đã trở thành các đề tài không chỉ dành cho các quân nhân và các nhà ngoại giao, mà còn cho các người theo chủ nghĩa nhân bản và các nhà trí thức.  Trong thực tế, cuộc chiến chống nổi dậy đại biểu cho cực điểm của các loại hợp nhất giữa các sĩ quan mang quân phục và các chuyên viên về nhân quyền.  Đây là kết cuộc của chiến tranh trên đất liền tiến hóa thành chiến tranh toàn diện trong thời hiện đại.

Đông Á, hay chính xác hơn Miền Tây Thái Bình Dương, đang mau chóng trở thành trung tâm mới của hoạt động hải quân của thế giới, báo trước một động lực khác biệt tự nền tảng.  Nhiều phần nó sẽ tạo ra tương đối ít hơn các nghịch lý về đạo lý thuộc loại mà chúng ta quen thuộc trong thế kỷ thứ 20 và đầu thế kỷ 21, với khả tính xa xôi về chiến tranh trên đất liền ở Bán Đảo Triều Tiên như ngoại lệ nổi bật.  Miền Tây Thái Bình Dương sẽ hoàn trả các công việc quân sự về lãnh địa chật hẹp của các chuyên viên quốc phòng.  Điều này xảy ra không chỉ bởi vì chúng ta đang đối đầu với một lãnh hải hải quân, trong đó các thường dân không có hiện diện [sic].  Nó còn bởi bản chất của chính các quốc gia ở Đông Á, các nước, giống như Trung Hoa, có thể độc tài mạnh mẽ nhưng trong phần lớn trường hợp, không tàn bạo hay vô nhân đạo nặng nề.

Cuộc đấu tranh giành quyền thống trị tại Miền Tây Thái Bình Dương sẽ không nhất thiết liên can sự giao tranh; phần lớn những gì xẩy đến sẽ diễn ra một cách lặng lẽ và tại chân trời của không gian biển trống trải, với một nhịp độ rét buốt phù hợp với sự thích ứng chậm chạp, liên tục với quyền lực quân sự và kinh tế ưu việt mà các quốc gia đã tạo lập trong suốt dòng lịch sử.  Chiến tranh còn lâu mới là chuyện tất yếu ngay dù sự tranh đua là một điều sẽ xảy ra.  Và ngay dù Trung Hoa và Hoa Kỳ có tìm cách kín đáo chuyển trái banh sắp tới cho đồng đội một cách thành công, Á Châu, và thế giới, sẽ là một nơi chốn an toàn hơn, thịnh vượng hơn.  Còn điều gì hợp đạo lý hơn thế? Nên nhớ: Chính chủ nghĩa thực tế trong sự phục vụ quyền lợi quốc gia – với mục tiêu là né tránh chiến tranh – đã cứu vớt các sinh mạng trong suốt chiều dài của lịch sử hơn là chính sách can thiệp vì lý do nhân đạo (humanitarian interventionism).

   

Đông Á là một dải biển bao la mở toác ra, kéo dài gần như từ Bắc Cực xuống Nam Cực — từ các đảo Kuril chạy xuống phía nam tới Tân Tây Lan – và được đặc trưng bởi một sự dàn trải đứt đoạn của các bờ biển biệt lập và các quần đảo vươn xa.  Ngay dù nhờ ở kỹ thuật đã thu ngắn khoảng cách một cách mạnh mẽ ra sao, biển tự thân vẫn hành động như một rào cản trước sự xâm lược, ít nhất với mức độ mà mặt đất khô ráo không làm được.  Biển, không giống như đất liền, tạo ra các biên giới được xác định rõ ràng, mang lại cho nó tiềm năng làm sút giảm sự xung đột.  Sau đó phải suy tính về tốc độ.  Ngay các tàu chiến nhanh nhất di hành tương đối chậm chạp, thí dụ, 35 hải lý, làm giảm bớt rủi ro của các sự ước tính sai lầm và mang lại cho các nhà ngoại giao nhiều giờ, ngay cả nhiều ngày – hơn để tái cứu xét các quyết định.  Các hải quân và không lực không chiếm cứ đất đai theo cách mà lục quân làm.  Chính bởi các biển bao quanh Đông Á – trung tâm của sự sản xuất toàn cầu cũng như các sự mua sắm quân sự gia tăng – mà thế kỷ thứ 21 có một cơ may tốt hơn thế kỷ thứ 20 để né tránh các trận đại hỏa thiêu quân sự.

Dĩ nhiên, Đông Á đã chứng kiến nhiều cuộc đại hỏa thiêu quân sự trong thế kỷ thứ 20, trong đó biển cả đã không ngăn trở: Chiến Tranh Nga-Nhật; gần nửa thế kỷ nội chiến tại Trung Hoa xảy đến với sự sụp đổ từ từ của triều đại nhà Thanh; nhiều cuộc chinh phục khác nhau của đế triều Nhật Bản, tiếp nối bởi Thế Chiến II tại Thái Bình Dương; các cuộc chiến tranh tại Căm Bốt và Lào; và hai cuộc chiến tại Việt Nam liên can với người Pháp và người Hoa Kỳ.  Sự kiện rằng địa dư của Đông Á chính yếu là hải dương đã có ít tác động trên các cuộc chiến tranh như thế, mà tại lõi cốt của chúng là các cuộc xung đột để củng cố hay giải phóng dân tộc.  (Xem thêm Phụ Lục 1).  Nhưng thời đại đó phần lớn nằm lại sau lưng chúng ta.  Các quân đội Đông Á, thay vì hướng nhìn vào trong với các lục quân với kỹ thuật thấp, lại đang hướng ngoại với các hải quân và không lực có công nghệ cao.

Thật là một điều sai lầm trong sự so sánh giữa Trung Hoa ngày nay và Đức Quốc lúc khởi đầu Thế Chiến I như nhiều người đưa ra: bởi vì Đức Quốc chính yếu đã là một cường lực trên đất liền, do địa dư của Âu Châu, Trung Hoa chính yếu sẽ là một cường lực hải quân, do địa dư của Đông Á.

Đông Á có thể chia làm hai khu vực tổng quát:  Đông Bắc Á Châu, chế ngự bởi Bán Đảo Hàn Quốc, và Đông Nam Á Châu, chế ngự bởi Biển Nam Hải (South China Sea) [sic].  Đông Bắc Á Châu đặt mấu chốt trên số phận của Bắc Hàn, một quốc gia biệt lập, toàn tài với các vĩên ảnh u tối trong một thế giới được chi phối bởi chủ nghĩa tư bản và truyền thông điện tử.  Giả sử Bắc Hàn có vỡ tung, các lực lượng trên đất liền của Trung Hoa, Hoa Kỳ và Nam Hàn có thể hội ngộ tại  phần nửa phía bắc bán đảo nhân danh mọi sự can thiệp vì nhân đạo, ngay cả lúc họ cắt xén các khu vực ảnh hưởng cho chính mình.  Các vấn đề hải quân là thứ yếu.  Nhưng một sự tái thống nhất chung cuộc của Hàn Quốc sẽ mau chóng đặt vấn đề hải quân lên hàng đầu, với một Đại Hàn to lớn hơn, Trung Hoa và Nhật Bản trong thế quân bằng mong manh, bị ngăn cách bởi Biển Nhật Bản và các Biển Hoàng Hải (Yellow) và Bột Hải (Bohai).  Song bởi Bắc Hàn vẫn còn hiện hữu, giai đoạn Chiến Tranh Lạnh của Đông Bắc Á Châu vẫn chưa hoàn toàn qua đi, và sức mạnh trên đất liền rất có thể vẫn chế ngự tin tức ở đó trước khi hải lực sẽ thống trị.

Ngược lại, Đông Nam Á đang sẵn dấn sâu vào giai đoạn hậu Chiến Tranh Lạnh của lịch sử.  Việt Nam, nước khống chế bờ biển phía tây của Biển Nam Hải, là một cỗ xe tư bản chủ nghĩa cuồng nhiệt bất kể hệ thống chính trị của nó, đang tìm kiếm các ràng buộc quân sự chặt chẽ hơn với Hoa Kỳ.  Trung Hoa, được củng cố như một quốc gia triều đại bởi Mao Trạch Đông sau nhiều thập niên xáo trộn và được biến thành một nền kinh tế năng động nhất của thế giới nhờ các sự cởi trói của Đặng Tiểu Bình, đang dấn bước ra bên ngoài với hải quân của nó đến phần nó gọi là “chuỗi hòn đảo thứ nhât” tại Miền Tây Thái Bình Dương.  Nước Hồi Giáo cồng kềnh Nam Dương, đã phải chịu đựng và chấm dứt nhiều thập niên của chế độ quân sự, sẵn sàng xuất hiện như một Ấn Độ thứ nhì: một nền dân chủ sinh động và ổn định với tiềm năng phóng chiếu sức mạnh xuyên qua nền kinh tế đang tăng trưởng của nó.  Singapore và Mã Lai cũng đang vươn lên về mặt kinh tế, với sự tận tụy cho mô hình thành-phố-quốc-gia-cùng-với-quốc-gia-mậu-dich và xuyên qua các sự trộn lẫn khác nhau giữa dân chủ và toàn tài.  Bức tranh ghép lại là bức tranh của một bầy các quốc gia mà, với các vấn đề về tính đại diện chính đáng trong nội bộ và xây dựng quốc gia đàng sau chúng, đang sẵn sàng để đẩy xa các quyền lãnh thổ được nhận thức bởi chúng, bên ngoài bờ biển của chính mình.   Sự đổ xô tập thể ra bên ngoài này tọa lạc tại phòng dẫn đầu dân số của địa cầu, bởi chính tại Đông Nam Á, với dân số 615 triệu người của nó, là nơi mà 1.3 tỷ người của Trung Hoa hội tụ với 1.5 tỷ người của tiểu lục địa Ấn Độ.  Và nơi chốn gặp mặt địa dư của các nước này, và quân đội của chúng, ở trên mặt biển: Biển Nam Hải.

Biển Nam Hải nối liền các quốc gia Đông Nam Á với Tây Thái Bình Dương, hoạt động như yết hầu của các hải lộ toàn cầu.  Nơi đây là trung tâm của hải hành Âu-Á, được chấm định bởi các eo biển Malacca, Sunda, Lombok, và Makassar.  Hơn nửa trọng tải đoàn thuyền thương mại hàng năm của thế giới đi ngang qua các điểm chốt này, và một phần ba của toàn thể lượng lưu thông hàng hải.  Nhiên liệu chuyên chở xuyên qua eo biển Malacca từ Ấn Độ Dương, trên đường sang Đông Á xuyên qua Biển Nam Hải, gấp sáu lần số lượng đi ngang qua Kênh Đào Suez và 17 lần số lượng chở ngang qua Kênh Đào Panama.  Khoảng gần hai phần ba số cung cấp năng lượng của Nam Hàn, gần 60 phần trăm số cung năng lượng của Nhật Bản và Đài Loan, và khoảng 80 phần trăm số nhập cảng dầu thô của Trung Hoa đi ngang qua Biển Nam Hải.  Hơn nữa, Biển Nam Hải có số dự trữ dầu được chứng thực là 7 tỷ barrels và một số ước lượng 900 nghìn tỷ bộ khối (trillion cubic feet) hơi đốt thiên nhiên, một phần thưởng có tiềm năng khổng lồ. (Xem Phụ Lục 2)

photo: http://www.foreignpolicy.com/

Không phải chỉ có vị trí và các trữ lượng năng lượng hứa hẹn giao cho Biển Nam Hải tầm quan trọng địa chiến lược trọng yếu, mà còn bởi các cuộc tranh cãi lãnh hải lạnh lùng từ lâu đã bao quanh các hải phận này.  Nhiều cuộc tranh cãi liên quan đến Quần Đảo Trường Sa (Spratly Islands), một tiểu quần đảo tại phần đông nam Biển Nam Hải.  Việt Nam, Đài Loan, và Trung Hoa, mỗi nước đều tuyên xác toàn thể hay phần lớn Biển Nam Hải, cũng như tất cả các nhóm đảo Trường Sa và Hoàng Sa.  Đặc biệt, Bắc Kinh khẳng định một ranh giới lịch sử: Nó đưa ra lời tuyên xác trên trái tim của Biển Nam Hải trong một đường vòng rộng lớn (thường được gọi là “lưỡi bò”) từ Đảo Hải Nam của Trung Hoa tại cực bắc của Biển Nam Hải chạy suốt xuống phía nam 1200 dậm cho đến gần Singapore và Mã Lai.

Kết quả là tất cả chín nước giáp ranh với Biển Nam Hải đều ít nhiều sắp hàng chống lại Trung Hoa và vì thế tùy thuộc vào Hoa Kỳ để có sự hậu thuẫn ngoại giao và quân sự.  Các sự tuyên xác mâu thuẫn này nhiều phần càng trở nên nhức nhối hơn khi các nhu cầu năng lượng xoắc trôn ốc của Á Châu – số tiêu thụ năng lượng được ước định tăng gấp đôi vào năm 2030, với Trung Hoa chiếm phân nửa số tăng trưởng đó – làm cho Biển Nam Hải trở thành trung tâm bảo đảm hơn bao giờ hết cho sức mạnh kinh tế của vùng.  Biển Nam Hải đã sẵn trở thành ngày một nhiều hơn một khu vực vũ trang, khi các nước tuyên xác củng cố và và canh tân hóa hải quân của chúng, ngay dù khi sự chen lấn để giành giựt các hòn đảo và san hô trong các thập niên gần đây hầu như đã trôi qua.  Trung Hoa đến giờ chiếm đoạt 12 địa điểm địa dư, Đài Loan 1, Việt Nam 25, Phi Luật Tân 8, và Mã Lai 5.

Hình 3: Các chiến đâu cơ Hoa Kỳ trên sàn bay của Hàng Không Mẫu Hạm USS George Washington, đậu tại Bến Tàu Victoria Harbour,  Hồng Kông, ngày 29 Tháng 10, 2009

photo: http://www.foreignpolicy.com/

Chính địa dư của Trung Hoa hướng nó hướng xuống Biển Nam Hải.  Trung Hoa nhìn xuống phía nam hướng vào một lãnh hải vòng tròn được tạo thành, theo chiều kim đồng hồ, bởi Đài Loan, Phi Luật Tân, đảo Borneo được phân chia giữa Mã Lai và Nam Dương (cũng như vương quốc tí hon Brunei), Bán Đảo Mã Lai được phân chia giữa Mã Lai và Thái Lan, và bờ biển dài uốn lượn của Việt nam: tất cả đều là các quốc gia yếu, so với Trung Hoa.  Giống như Biển Caribbean, được chấm họa bởi các quốc gia hải đảo nhỏ bé và bao trùm bởi một Hoa Kỳ với kích thước lục địa, Biển Nam Hải là một diễn trường hiển nhiên cho sự phóng chiếu quyền lực của Trung Hoa.

Trong thực tế, vị thế của Trung Hoa ở đây trong nhiều phương diện tương tự như vị thế của Hoa Kỳ đối với biển Caribbean có kích thước tương tự trong thế kỷ thứ 19 và đầu thế kỷ thứ 20.  Hoa Kỳ thừa nhận sự hiện diện và các tuyên xác của các cường quốc Âu Châu tại vùng biển Caribbean, tuy thế đã tìm cách khống chế vùng này.  Chính cuộc Chiến Tranh Tây Ban Nha – Hoa Kỳ năm 1898 và việc đào Kênh Đào Panama từ năm 1904 đến 1914 đã tượng trưng cho sự xuất hiện của Hoa Kỳ như một quyền lực thế giới.  Hơn nữa, sự khống chế Lưu Vực Caribbean rộng lớn hơn đã mang lại cho Hoa Kỳ sự kiểm soát hữu hiệu Tây Bán Cầu, điều kế đó cho phép nó ảnh hưởng đến cán cân quyền lực tại Đông Bán Cầu.  Và ngày nay Trung Hoa tự nhận thấy mình ở vào một tình trạng tương tự tại Biển Nam Hải, một tiền sảnh của Ấn Độ Dương, nơi mà Trung Hoa cũng mong muốn một sự hiện diện hải quân để bảo vệ các sự cung cấp năng lượng từ Trung Đông cho Trung Hoa.

Song một điều gì đó sâu xa hơn và nhiều xúc cảm hơn địa dư thúc đẩy Trung Hoa hướng vào Biển Nam Hải và vươn ra Thái Bình Dương: điều đó là sự chia cắt một phần chính Trung Hoa bởi các cường quốc Tây Phương trong quá khứ tương đối gần đây, sau khi trong cả nghìn năm là một đại cường và văn minh thế giới.

Trong thế kỷ thứ 19, khi triều đại nhà Thanh trở thành kẻ ốm yếu của Đông Á, Trung Hoa mất nhiều đất đai của nó cho Anh Quốc, Pháp, Nhật Bản, và Nga.  Trong thế kỷ thứ 20 diễn ra các sự chiếm đoạt đẫm máu của Nhật Bản tại Bán Đảo Sơn Đông và Mãn Châu.  Điều này xảy ra trên đỉnh các sự sỉ nhục áp đặt trên Trung Hoa bởi các hiệp ước trị ngoại tài phán của thế kỷ thứ 19 và đầu thế kỷ thứ 20, theo đó các nước Tây Phương giật lấy sự kiểm soát các phần của các thành phố Trung Hoa – cái được gọi là “các hải cảng theo hiệp định” (treaty ports).  Vào năm 1938, khi sử gia Đại Học Yale University, ông Jonathan D. Spence, cho chúng ta hay trong quyển The Search for Modern China, bởi vì các sự cướp bóc này cũng như bởi Cuộc Nội Chiến Trung Hoa, có cả một nỗi lo sợ tiềm ẩn rằng “Trung Hoa đã sắp bị chia cắt, rằng nó sẽ thôi không còn hiện hữu như một quốc gia nữa, và rằng bốn nghìn năm lịch sử được ghi chép của nó sẽ đi đến một hồi kết cuộc lung lay”.  Sự thúc dục để bành trướng của Trung Hoa là một bản tuyên cáo rằng nó không bao giờ lại có ý định để người ngoại quốc lợi dụng nó một lần nữa. (a*)

Giống y như lãnh thổ của Đức cấu thành tiền tuyến quân sự của Cuộc Chiến Tranh Lạnh, các hải phận của Biển Nam Hải có thể tạo thành tiền tuyến quân sự của các thập niên sắp tới.  Bởi vì hải quân Trung Hoa trở nên mạnh hơn và bởi vì sự tuyên xác của Trung Hoa tại Biển Nam Hải đối nghịch với các tuyên xác của các quốc gia ven biển khác, các cuộc gia khác này sẽ bị bắt buộc phải phát triển hơn nữa các năng lực hải quân của họ.  Họ cũng sẽ đối cân chống lại Trung Hoa bằng cách dựa nhiều hơn vào Hải Quân Hoa Kỳ, kẻ có sức mạnh có lẽ lên đến đỉnh cao một cách tương đối, ngay dù nó phải chuyển hướng các tài nguyên đáng kể sang Trung Đông.  Thế đa cực toàn cầu sẵn là một đặc tính của ngoại giao và kinh tế, nhưng Biển Nam Hải có thể phơi bày cho chúng ta thấy điều gì mà một tình trạng đa cực theo ý nghĩa quân sự thực sự hiện hình như thế nào.

Không có gì lãng mạn về mặt trận mới này, không như tình trạng của các cuộc đấu tranh đạo lý.  Trong các cuộc xung đột hải quân, trừ khi có việc pháo kích lên bờ, không có bản thân các nạn nhân [sic]; cũng không có một địch thủ tư tưởng để đối đầu.  Không có gì trong khía cạnh diệt trừ chủng tộc có xác xuất sẽ xảy ra trong diễn trường trung tâm mới này của sự xung đột.  Trung Hoa, cho dù có các kẻ bất đồng ý kiến chịu đau khổ, đơn giản chưa bị đánh giá như một đối tượng đáng cho sự thịnh nộ về đạo đức.  Chế độ Trung Hoa chỉ biểu lộ một phiên bản toàn tài ở liều lượng thấp, với một nền kinh tế tư bản chủ nghĩa và ý thức hệ chi phối ít được nói đến.  Hơn nữa, Trung Hoa nhiều phần trở nên cởi mở hơn là khép kín như là một xã hội trong những năm sắp tới.  Thay vì chủ nghĩa phát xít hay quân phiệt [sic], Trung Hoa, cùng với các quốc gia khác tại Đông Á, ngày càng được xác định bởi sự kiên quyết của chủ nghĩa dân tộc cổ điển: một tư tưởng, chắc chắn như thế, nhưng không phải là thứ mà từ giữa thế kỷ thứ 19 có tính cách hấp dẫn đối với giới trí thức.  Và ngay dù Trung Hoa có trở nên dân chủ nhiều hơn, dân tộc chủ nghĩa của nó nhiều phần chỉ có tăng trưởng, như ngay một cuộc điều nghiên ngẫu nhiên quan điểm của các cư dân trên mạng tương đối tự đo của nó cho thấy rõ ràng.

Chúng ta thường nghĩ về dân chủ chủ nghĩa như một cảm tính phản động, một tàn tích của thế kỷ thứ 19.  Song chính dân tộc chủ nghĩa cổ truyền lèo lái chính yếu chính trị tại Á Châu, và sẽ tiếp tục làm như thế.  Dân tộc chủ nghĩa đó đang dẫn dắt một cách không biện giải đến một sự tăng cường quân sự trong vùng – đặc biệt hải quân và không quân – để phòng vệ chủ quyền và đưa ra các sự tuyên xác về các nguồn tài nguyên thiên nhiên bị tranh cãi.  Không có sự cám dỗ về triết lý tại đây.  Tất cả đều là về sự lý luận lạnh lùng trên cán cân quyền lực.  Một chủ nghĩa hiện thực vô cảm xúc ở mức độ đó, liên minh với dân tộc chủ nghĩa, có một đất đứng trong địa dư, đó là Biển Nam Hải.

Bất kỳ thảm kịch đạo lý nào xảy ra tại Đông Á chính vì thế sẽ mang hình thức của chính trị quyền lực khắc nghiệt thuộc vào loại khiến cho các nhà trí thức và các ký giả bị tê cóng.  Như Thucydides [sử gia Hy Lạp, vào khoảng 460 – 400 Trước Thiên Chúa, chú của người dịch] đã tóm tắt nó một cách đáng nhớ biết bao trong câu chuyện của ông về sự chinh phục của Athens [tức Nhã Điển, thủ đô Hy Lạp ngày nay, chú của người dịch] đối với đảo Melos (b*)  “Kẻ mạnh làm những gì họ có thể làm được và người yếu gánh chịu những gì họ phải gánh chịu”,  Trong câu chuyện tái diễn của thế kỷ thứ 21, với Trung Hoa trong vai trò của Athens như một cường lực hải quân cấp vùng trội bật, kẻ yếu sẽ vẫn bị khuất phục – nhưng sự thực là thế  dó.  Đây sẽ là chiến lược không được nói ra của Trung Hoa, và các nước nhỏ hơn của Đông Nam Á rất có thể kết đoàn với Hoa Kỳ để né tránh số phận người dân đảo Melos (in đậm để làm nổi bật bởi người dịch)].  Nhưng sẽ không có sự tàn sát.

Biển Nam Hải dự báo một hình thức khác biệt của sự xung đột với các hình thức khác mà chúng ta đã trở nên quen thuộc.  Kể từ đầu thế kỷ thứ 20, chúng ta đã bị chấn thương một mặt bởi các sự giao chiến trên đất liền ồ ạt, theo quy ước, và mặt khác, các cuộc chiến tranh nhỏ, phi quy ước, bẩn thỉu.  Bởi vì cả hai loại chiến tranh đã gây ra các sự tổn thất thường dân lớn lao, chiến tranh đã là một đề tài cho các nhà nhân bản cũng như cho các tướng lĩnh.  Nhưng trong tương lai, chúng ta có thể chỉ nhìn thấy một hình thức tinh khiết hơn của sự xung đột, giới hạn trong phạm vi hải quân.  Đây là một kịch bản tích cực.  Sự xung đột không thể bị loại bỏ ra khỏi thân phận con người nói chung.  Một chủ đề trong quyển Discourses on Livy của Machiavelli cho rằng sự xung đột, khi được kiểm soát một cách thích hợp, nhiều phần dẫn tới sự tiến bộ của loài người hơn là sự ổn định cứng ngắc.  Một biển cả đông đúc các tàu chiến không trái nghịch với một kỷ nguyên của triển vọng lớn lao cho Á Châu.  Sự bất an thường nuôi dưỡng tính năng động.

Nhưng liệu sự xung đột tại Biển Nam Hải có thể được kiểm soát một cách thích hợp hay không?  Lập luận của tôi đến giờ đặt giả thiết rằng cuộc chiến tranh lớn sẽ không bùng nổ trong khu vực và thay vào đó các nước sẽ bằng lòng với việc mưu tính giành vị trí với các tàu chiến của họ trên biển cả, trong khi đưa ra các sự tuyên xác tranh giành các tài nguyên thiên nhiên và có thể ngay cả việc đồng ý về một sự phân chia công bằng các tài nguyên này.  Nhưng nếu Trung Hoa, ngược lại với mọi chiều hướng đã được chứng minh, lại sẽ xâm lăng Đài Loan thì sao? Những gì sẽ xảy ra nếu Trung Hoa và Việt Nam, kẻ mà sự ganh đua gắt gao trở lùi ngược mãi xa trong lịch sử, đi đến chiến tranh như họ đã từng đụng độ trong năm 1979, với vũ khí chết người hơn lần này? Bởi không chỉ có Trung Hoa là đang xây dựng một cách mạnh mẽ quân đội của nó; các nước Đông Nam Á cũng làm như thế.  Các ngân sách quốc phòng của họ đã gia tăng vào khoảng một phần ba trong thập niên qua, ngay khi các ngân sách quốc phòng Âu Châu đang sụt giảm.  Số nhập cảng vũ khí của Nam Dương, Tân Gia Ba, và Mã Lai lần lượt đã gia tăng 84%, 146% và 722% kể từ năm 2000.  Số chi tiêu nằm trong các lãnh vực hải quân và không quân: các tàu chiến trên mặt biển, các tàu ngầm với các hệ thống hỏa tiễn tân tiến, và các phi cơ chiến đấu tầm xa.  Việt Nam gần đây đã chi tiêu 2 tỷ có 6 chiếc tàu ngầm tối tân [sic] loại Kilo-class của Nga và 1 tỷ mỹ kim cho các chiến đấu cơ của Nga.  Mã Lai vừa mở một căn cứ tàu ngầm trên đảo Borneo.  Trong khi Hoa Kỳ bị rối trí bởi các cuộc chiến tranh trên đất liền tại vùng Trung Đông rộng lớn hơn, quyền lực quân sự đã bị chuyển hướng một cách lặng lẽ từ Âu Châu sang Á Châu.

Hình 4: Lính hải quân Việt Nam tuần tiễu trên đảo Phan Vinh [?], quần đảo Trường Sa,

vào ngày 13 Tháng Sáu, 2011, trong các cuộc thao diễn bắn đạn thật,

một hành động bị xem là khiêu khích bởi Bắc Kinh

photo: http://www.foreignpolicy.com/

Hoa Kỳ hiện nay đang bảo đảm cho nguyên trạng gay go tại Biển Nam Hải, giới hạn sự xâm lăng của Trung Hoa chính yếu vào bản đồ địa dư của nó và phục vụ như một kẻ kiểm tra các nhà ngoại giao và hải quân Trung Hoa (mặc dù điều này không có nói rằng Hoa Kỳ thì thuần khiết trong các hành động của mình và Trung Hoa nhất thiết là quân bất lương).  Những gì mà Hoa Kỳ mang cho các nước thuộc vùng Biển Nam Hải là ít vấn đề về hiệu năng dân chủ của nó hơn so với sự kiện về sức mạnh sống sượng của nó.  Chính sự cân bằng quyền lực giữa Hoa Kỳ và Trung Hoa sau hết đã giữ cho Việt Nam, Đài Loan, Phi Luật Tân, Nam Dương, Tân Gia Ba, và Mã Lai được tự do, có khả năng vận dụng một đại cường này để đối trọng với đại cường kia.  Và trong khoảng không gian tự do đó, chủ nghĩa cấp vùng có thể xuất hiện như một sức mạnh tự tại của chính nó, dưới hình thức Hiệp Hội Các Quốc Gia Đông Nam Á (Association of Southeast Asian Nations: ASEAN).  Song, tự do như thế không thể được xem là đương nhiên mà có.  Bởi sự cân bằng căng thẳng, đang có giữa Hoa Kỳ và Trung Hoa – dàn trải một sự bài trí phức tạp  đủ mọi loại các vấn đề từ mậu dịch cho đến cải cách tiền tệ, đến sự an ninh của mạng lưới điện toán, đến sự canh chừng hoạt động tình báo – sau rốt đe dọa làm nghiêng cán cân thuận lợi cho Trung Hoa tại Đông Á, phần lớn là vì  do tính trung tâm địa dư của Trung Hoa đối với vùng này.

 

Sự tóm tắt bao quát nhất cho cảnh trí địa chính trị mới của Á Châu đã không đến từ Hoa Thịnh Đốn hay Bắc Kinh, mà đến từ Canberra.  Trong một bài viết dài 74 trang ấn hành năm ngoái, nhan đề “Power Shift: Australia’s Future Betwwen Washington and Beijing” (Sự Chuyển Biến Quyền Lực: Tương Lai Của Úc Đại Lợi Giữa Hoa Thịnh Đốn Và Bắc Kinh), ông Hugh White, giáo sư về chiến lược học tại Đại Học Quốc Gia Úc Đại Lợi, mô tả xứ sở của ông như quyền lực “nguyên trạng” tinh túy – nước nhất quyết mong muốn tình trạng tại Á Châu vẫn giữ nguyên như hiện trạng, với Trung Hoa tiếp tục tăng trưởng sao cho Úc Đại Lợi có thể mua bán ngày càng nhiều với nó, trong khi Hoa Kỳ vẫn còn là “quyền lực mạnh nhất tại Á Châu”, như thế vẫn còn là “kẻ bảo vệ tối hậu” cho Úc Đại Lợi.  Nhưng như tác giả White viết, vấn đề ở chỗ cả hai điều này đều không có thể tiếp diễn mãi.  Á Châu không thể tiếp tục thay đổi kinh tế mà không thay đổi về mặt chính trị và chiến lược; một con vật khổng lồ kinh tế Trung Hoa tự nhiên sẽ không bằng lòng với vị thể tối cao về quân sự của Hoa Kỳ tại Á Châu.

Trung Hoa muốn gì?  Tác giả White đưa ra định đề rằng Trung Hoa có thể ao ước tại Á Châu loại đế quốc kiểu mới mà Hoa Kỳ đã kiến tạo tại Tây Bán Cầu một khi Hoa Thịnh Đốn đã giành được sự khống chế Lưu Vực Caribbean (như Bắc Kinh hy vọng nó sẽ chế ngự trên Biển Nam Hải).  Đế quốc kiểu mới này, theo cách nói của White, có nghĩa các láng giềng của Hoa Kỳ “ít nhiều có tự do điều hành các xứ sở riêng của chúng”, ngay dù Hoa Thịnh Đốn đã nhấn mạnh rằng các quan điểm của nó sẽ phải được “cứu xét đầy đủ” và ưu tiên trước quan điểm của các cường lực bên ngoài.  Vấn đề với mô hình này là Nhật Bản, nước có lẽ sẽ không chấp nhận bá quyền của Trung Hoa, dù mềm mỏng đến đâu.  Điều đó để lại chỗ cho mô hình Hiệp Thương của Âu Châu, trong đó Trung Hoa, Ấn Độ, Nhật Bản, Hoa Kỳ, và có lẽ một hay hai nước khác sẽ ngồi xuống tại bàn quyền lực Á Châu như các kẻ ngang hàng.  Nhưng liệu Hoa Kỳ sẽ chấp nhận một vai trò khiêm tốn như thế hay không, bởi vì nó đã liên kết sự thịnh vượng và ổn định của Á Châu với vị thế tối thượng riêng của nó?  Tác giả White nêu ý kiến rằng đối diện với quyền lực Trung Hoa đang lên, sự chế ngự của Hoa Kỳ có thể từ nay có nghĩa sự bất ổn cho Á Châu.

Hình 5: Không ảnh của Không Quân Phi Luật Tân hồi tháng 11, 2003 cho thấy các kiến trúc do Trung Hoa xây dựng trên hòn đảo được đặt đúng tên Mischief Reef (Đảo San Hô Nguy Hại), gần Quần Đảo Trường Sa bị tranh chấp. Cùng lúc, quân đội Phi Luật Tân cũng báo cáo việc trông thấy các tàu khảo sát và tàu chiến của Trung Hoatại chuỗi đảo tranh chấp.

photo: http://www.foreignpolicy.com/

       Sự chế ngự của Hoa Kỳ được đặt định trên khái niệm rằng bởi Trung Hoa là nước độc tài trong quốc nội, nó sẽ hành động “một cách không thể chấp nhận được ở hải ngoại”.  Nhưng điều đó có thể không như thế, tác giả White lập luận.  Ý niệm của Trung Hoa về chính mình là ý niệm về một quyền lực nhân từ, không có tính chất bá quyền, một quyền lực không can thiệp vào các triết lý nội bộ của các quốc gia khác theo cách mà Hoa Kỳ — với đạo lý tọc mạch của nó – đang làm.  Bởi vì Trung Hoa tự nhìn mình là Vương Quốc Trung Tâm, căn bản thống trị của nó là tính trung tâm nội tại cơ hữu của nó đối với lịch sử thế giới, hơn là bất kỳ hệ thống nào mà nó tìm cách xuất cảng.

Nói cách khác, Hoa Kỳ, chứ không phải Trung Hoa, có thể là vấn đề trong tương lai.  Chúng ta có thể thực sự để ý quá nhiều về bản chất nội bộ của chế độ Trung Hoa và tìm cách hạn chế quyền lực Trung Hoa ở hải ngoại bởi vì chúng ta không ưa thích các chính sách nội bộ của nó.  Thay vào đó, mục tiêu của Hoa Kỳ tại Á Châu phải là sự cân bằng, chứ không phải là sự khống chế.  Một cách chính xác, bởi vì quyền lực cứng (hard power) vẫn còn là chìa khóa cho các quan hệ quốc tế nên chúng ta phải dành chỗ cho một Trung Hoa đang lên.  Hoa Kỳ không cần gia tăng quyền lực hải quân của nó tại Tây Thái Bình Dương, nhưng nó không thể chịu được việc cắt giảm nó một cách đáng kể.

Sự mất mát một đội tấn công từ hàng không mẫu hạm (aircraft carrier striking group) của Hoa Kỳ tại Tây Thái Bình Dương do các sự cắt giảm ngân sách hay một sự tái bố trí sang Trung Đo6ng có thể gây ra các cuộc thảo luận kịch liệt trong vùng về sự suy giảm của Hoa Kỳ và nhu cầu phát sinh cần thực hiện các tu chỉnh và các vụ thương thảo ngầm với Bắc Kinh.  Tình trạng tối hảo là một sự hiện diện hải và không quân Hoa Kỳ ít nhiều ở mức độ hiện tại, ngay cả khi Hoa Kỳ làm mọi điều trong quyền lực của nó để tạo lập các ràng buộc thân thiết và khả dĩ tiên đoán được với Trung Hoa.  Bằng cách đó Hoa Kỳ có thể điều chỉnh qua thời gian với một hải quân trên đại dương của Trung Hoa.  Trong quốc tế sự vụ, đàng sau mọi vấn đề về đạo lý là các câu hỏi về sức mạnh.  Sự can thiệp nhân đạo tại vùng Balkans là khả hữu chỉ bởi chế độ Serbia yếu ớt, khác với chế độ Nga, nước cùng lúc thực hiện các hành vi tàn ác ở mức độ tương tự tại Chechnya mà Tây Phương đã không làm gì cả.  Tại Tây Thái Bình Dương trong các thập niên sắp tới, đạo lý có thể có nghĩa từ bỏ một số trong các lý tưởng được ấp ủ nồng nàn nhất của chúng ta để đổi lấy sự ổn định.  Chúng ta sẽ dành chỗ cho một nước Trung Hoa bán độc tài (quasi-authoritarian) khi quân đội của nó bành trướng bằng cách nào khác đây?  Bản thân cán cân quyền lực, còn nhiều hơn các giá trị dân chủ của phương Tây, thường là sự bảo toàn tốt nhất cho tự do.  Điều đó cũng vậy, sẽ là một bài học của Biển Nam Hải trong thế kỷ thứ 21 – một bài học khác nữa mà các kẻ lý tưởng không muốn nghe thấy./-

***

Tác giả, Robert D. Kaplan là nhân viên cao cấp của Trung Tâm Cho Một Nền An Ninh Mới Của Hoa Kỳ (Center for a New American Security), thông tín viên quốc gia cho tạp chí The Atlantic, và thành viên của Hội Đồng Chính Sách Quốc Phòng thuộc Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ (U. S. Defense Department’s Defense Policy Board).  Ông là tác giả của quyển: Monsoon: The Indian Ocean and the Fiture of American Power.

_____

NguồnRobert D. Kaplan, The South China Sea Is The Future of Conflict: The 21st century’s defining battleground is going to be on water, Foreign Policy, Sept/Oct 2011, tiếp cận trên liên mạng ngày 15 Tháng Tám, 2011 tại địa chỉ:

http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/08/15/the_south_china_sea_is_the_future_of_conflict

*****

PHỤ CHÚ CỦA NGƯỜI DỊCH:

a*: Để có được sự hiểu biết về quan điểm chiên lược của Hoa Kỳ trong đối sách ngoại giao với Trung Hoa, xin đọc bài phỏng vấn của Tạp Chí The Atlantic, số ra ngày 10 tháng 5, 2011,  với Ngoại Trưởng Hoa Kỳ, bà Hillary Clinton, trong đó Ngoại trưởng Hoa Kỳ nói rằng “chế độ áp bức của Trung Hoa sau rốt sẽ sụp đổ” …”các nhà lãnh đạo Trung Hoa xem ra lo sợ về các cuộc nổi dậy “Hoa Nhài” tai Phi Châu …. và đang cố gắng chặn bước tiến của lịch sử,…họ đang làm việc chạy rong của kẻ ngu xuẩn”.  Xin đọc bài phỏng vấn nơi địa chỉ dưới đây:

http://www.theatlantic.com/international/archive/2011/05/hillary-clinton-chinese-system-is-doomed-leaders-on-a-fools-errand/238591/

b*: Melos: còn viết là Milo hay Milos, một hòn đảo nhỏ diện tích khoảng 51 cây số vuông của Hy Lạp trong vùng Cyclades, tây nam biển Aegean.  Pho tượng nổi tiếng Venus de Milo được tìm thấy ở đây trong năm 1820.

*****

PHỤ LỤC CỦA NGƯỜI DICH:

Phụ Lục 1

Bảng 1: Các Cuộc Đụng Độ Quân Sự Tại Biển Nam Hải Từ 1970

Nguồn: http://www.eia.gov/countries/regions-topics.cfm?fips=SCS

Table 1

Military Clashes in the South China Sea* Since 1970

Date

Countries

Military Action

1974

China, Vietnam

China seized the Paracels from Vietnam, with 18 of its troops killed in clashes on one of the islands.

1988

China, Vietnam

Chinese and Vietnamese navies clashed at Johnson Reef in the Spratlys. Several Vietnamese boats were sunk and over 70 sailors killed.

1992

China, Vietnam

Vietnam accused China of landing troops on Da Luc Reef. China seized almost 20 Vietnamese cargo ships transporting goods from Hong Kong from June – September.

1994

China, Vietnam

China and Vietnam had naval confrontations within Vietnam’s internationally recognized territorial waters over Vietnam’s Tu Chinh oil exploration blocks 133, 134, and 135. Chinese claim the area as part of their Wan’ Bei-21 (WAB-21) block.

1995

China, Philippines

China occupied Philippine-claimed Mischief Reef. Philippine military evicted the Chinese in March and destroyed Chinese markers.

1995

Taiwan, Vietnam

Taiwanese artillery fired on a Vietnamese supply ship.

1996

China, Philippines

In January, Chinese vessels engaged in a 90-minute gun battle with a Philippine navy gunboat near the island of Capone, off the west coast of Luzon, north of Manila.

1997

China, Philippines

The Philippine navy ordered a Chinese speedboat and two fishing boats to leave Scarborough Shoal in April; the Philippine navy later removed Chinese markers and raised its flag. China sent three warships to survey the Philippine-occupied islands of Panata and Kota.

1998

Philippines, Vietnam

In January, Vietnamese soldiers fired on a Philippine fishing boat near Tennent (Pigeon) Reef.

1999

China, Philippines

In May, a Chinese fishing boat was sunk in a collision with Philippine warship. In July, another Chinese fishing boat was sunk in a collision with a Philippine warship.

1999

China, Philippines

In May, Chinese warships were accused of harassing a Philippine navy vessel after it ran aground near the Spratlys.

1999

Philippines, Vietnam

In October, Vietnamese troops fired upon a Philippine air force plane on reconnaissance in the Spratlys.

1999

Malaysia, Philippines

In October, Philippine defense sources reported that 2 Malaysian fighter planes and 2 Philippine air force surveillance planes nearly engaged over a Malaysian-occupied reef in the Spratlys. The Malaysian Defense Ministry stated that it was not a stand-off.

2000

China, Philippines

In May, Philippine troops opened fire on Chinese fishermen, killing one and arresting 7.

2001

China, Philippines

During first three months, the Filipino navy boarded 14 Chinese flagged boats, confiscated their catches, and ejected vessels out of contested portions of the Spratlys.

2001

China, Philippines

In March, the Philippines sent a gunboat to Scarborough Shoal to, “to ward off any attempt by China to erect structures on the rock”.

2002

Philippines, Vietnam

In August, Vietnamese troops fired warning shots at Filipino military reconnaissance planes circling over the Spratlys.
* The South China Sea is defined by the International Hydrographic Organization as the body of water stretching in a Southwest to Northeast direction, whose southern border is 3 degrees South latitude between South Sumatra and Kalimantan (Karimata Straits), and whose northern border is the Strait of Taiwan from the northern tip of Taiwan to the Fujian coast of China.

Phụ Lục 2

Bảng 2: Trữ Lượng Dầu và Hơi Đốt Theo Quốc Gia Trong Vùng Đông Nam Á

Nguồn: http://www.eia.gov/countries/regions-topics.cfm?fips=SCS

Table 2

Oil and Gas by Country of the South China Sea Region*

Country

Proven Oil Reserves (Billion Barrels) 

Proven Gas Reserves (Trillion Cubic Feet)

Oil Production (Thousand Barrels/Day) 

Gas Production (Billion Cubic Feet/Day) 

Brunei

1.1

 13.8

203.5

366

Cambodia

0

0

0

0

China

16

80

3,684.4

1,960

Indonesia

4.37

93.9

892.5

2,613

Malaysia

4.0

83.0

750.8

2,218

Philippines

0.14

3.5

15.2

88

Singapore

0

0

0

0

Taiwan

<0.01

.22

1.0

28

Thailand

0.5

11.7

186.9

858

Vietnam

0.6

6.8

344.6

162

Total

26.7

279.1

6,078.9

8,293

*All data is for the entire country. Note: Neither the Spratlys nor the Paracels have proven reserves. Proved oil and natural gas reserves are as of 1/01/2008.  Oil production is a 2006 average. Oil supply includes crude oil, natural gas plant liquids, and other liquids. Natural gas production is a 2006 projection.

***

Phụ Lục 3

Bản Đồ 1: Các Tuyên Xác Tranh Giành Tại Vùng Biển Nam Hải

Map 1

Competing Claims in the South China Sea Region

Nguồn: CIA Maps and Publications for the Public

http://www.eia.gov/countries/regions-topics.cfm?fips=SCS

 

Source: CIA Maps and Publications for the Public

Ngô Bắc dịch và phụ chú

29.08.2011

Nguồn: http://www.gio-o.com/NgoBac/NgoBacRobertDKaplanBienNamHai.htm

Nước Mỹ Có Gì Hay? – Lưu Á Châu

 
Bình luận về nước Mỹ và tương quan lực lượng giữa Hoa Kỳ và Trung Cộng của chủ nhiệm chính trị bộ đội không quân, quân khu Bắc Kinh, Lưu Á Châu.
       
 
(Đây là phần lược dịch bài nói của ông Lưu Á Châu, hiện đang là Chủ nhiệm chính trị bộ đội Không quân của Quân khu Bắc Kinh.)  

Trong quá khứ, vì để giúp Trung Quốc thoát khỏi ách thống trị thực dân mà Mỹ đánh bại Nhật, họ có cống hiến lớn đối với tiến bộ văn minh của xã hội Trung Quốc.
 
Hai nước Trung Quốc- Mỹ không có xung đột lợi ích căn bản. Ngày nay, do lợi ích của Mỹ rải khắp toàn cầu nên 2 nước có xung đột. Nhưng chúng ta vẫn phải dùng tấm lòng đạo đức để bình xét sự vật chứ không thể kích động. Tôi từng nói rằng đối với Nhật, một nước từng tàn sát mấy chục triệu đồng bào ta, mà chúng ta thường xuyên nói 2 nước “phải đời đời kiếp kiếp hữu hảo với nhau”. Thế thì chúng ta có lý do nào để căm ghét nhân dân Mỹ từng giúp ta đánh bại Nhật? 

Đâu là chỗ thực sự đáng sợ của nước Mỹ? 
Tuy rằng Mỹ có quân đội mạnh nhất thế giới, khoa học kỹ thuật tiến bộ nhất thế giới, nhưng tôi cho rằng những cái đó không đáng sợ. Nghe nói máy bay tàng hình của Mỹ thường xuyên ra vào bầu trời Trung Quốc rất thoải mái, nhưng điều ấy chẳng có gì đáng sợ cả. Cái đáng sợ của họ không phải là những thứ ấy. 

Máy bay tàng hình F-35 và dưới là RQ-170 không người lái.

Năm 1972, tôi học ở Đại học Vũ Hán, lên lớp giờ chính trị. Một thầy giáo khoa chính trị nói: “Nước Mỹ là đại diện của các nước tư bản mục nát, suy tàn, đã sắp xuống mồ, hết hơi rồi.” Tôi, một sinh viên công nông binh mặc bộ quân phục, đứng ngay lên phản bác: “Thưa thày, em cảm thấy thầy nói không đúng ạ. Tuy rằng nước Mỹ không giống Trung Quốc là mặt trời nhô lên lúc 8- 9 giờ sáng, nhưng Mỹ cũng chẳng phải là mặt trời đang lặn gì gì đó, mà là mặt trời lúc giữa trưa ạ.” 
Thầy giáo bực mình, tái mét mặt ấp úng nói: “Cái cậu học sinh này, sao dám nói thế hả!” Ông ấy không hỏi tôi tại sao lại nói thế, mà dùng một chữ “dám”. Lúc đó tôi thấy hết tâm trạng của ông. 
Chính là cái nước tư bản mục ruỗng suy tàn ấy vào thập niên 90 thế kỷ trước đã lãnh đạo cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật mới nhất trên thế giới. Tôi tốt nghiệp đại học đúng vào lúc bắt đầu cải cách mở cửa. Tôi lại có một quan điểm: Nước Mỹ là quốc gia do hàng chục triệu con người không yêu tổ quốc mình hợp thành, nhưng họ đều rất yêu nước Mỹ. Hồi ấy rất nhiều người lãnh đạo vừa chửi Mỹ vừa gửi con cái mình sang Mỹ. Một sự tương phản lớn! 

Vậy thì cái đáng sợ của Mỹ là ở đâu? Tôi cảm thấy có ba điểm. 
Điểm thứ nhất, không thể coi thường cơ chế tinh anh của Mỹ. Chế độ cán bộ, chế độ tranh cử của Mỹ có thể bảo đảm những người quyết sách đều là tinh anh. Bi kịch của Trung Quốc chúng ta, lớn đến nhà nước, nhỏ tới từng đơn vị, phần lớn tình hình là người có tư tưởng thì không quyết sách, người quyết sách thì không có tư tưởng. Có đầu óc thì không có chức vụ, có chức vụ thì không có đầu óc.

 
Nước Mỹ ngược hẳn lại, cơ chế hình tháp của họ đưa được những người tinh anh lên. Nhờ thế, 1 là họ không mắc sai lầm; 2 là họ ít mắc sai lầm; 3 là mắc sai lầm thì có thể nhanh chóng sửa sai. Chúng ta thì mắc sai lầm, thường xuyên mắc sai lầm, mắc sai lầm rồi thì rất khó sửa sai. 
Mỹ dùng một hòn đảo Đài Loan nhỏ xíu để kiềm chế Trung Quốc chẵn nửa thế kỷ. Nước cờ này họ đi thật linh hoạt, thật thần kỳ. Một Đài Loan làm thay đổi hẳn sinh thái chính trị quốc tế. Điều tôi lo ngại nhất là bộ khung chiến lược phát triển Trung Quốc trong thế kỷ mới sẽ vì vấn đề Đài Loan mà biến dạng. Ngày nay, đối với các dân tộc có thế mạnh thì tính quan trọng của lãnh thổ đã giảm nhiều, đã chuyển từ tìm kiếm lãnh thổ sang tìm kiếm thế mạnh của quốc gia. 

Người Mỹ không có yêu cầu lãnh thổ đối với bất cứ quốc gia nào. Nước Mỹ không quan tâm lãnh thổ, toàn bộ những gì họ làm trong thế kỷ XX đều là để tạo thế. Tạo thế là gì? Ngoài sự lớn mạnh về kinh tế thì là lòng dân chứ còn gì nữa! Có lòng dân thì quốc gia có lực ngưng tụ, lãnh thổ mất rồi sẽ có thể lấy lại. Không có lòng dân thì khẳng định đất đai sở hữu sẽ bị mất. Có nhà lãnh đạo quốc gia chỉ nhìn một bước. Nước Mỹ hành sự thường nhìn 10 bước. Vì thế cho nên mỗi sự kiện lớn toàn cầu xảy ra sau ngày Thế chiến II chấm dứt đều góp phần làm tăng cường địa vị nước Mỹ. Nếu chúng ta bị họ dắt mũi thì có thể sẽ mất hết mọi con bài chiến lược. 

Tôi nhiều lần nói là trung tâm chiến lược của Mỹ sẽ không chuyển sang châu Á đâu, song điều đó không có nghĩa là Mỹ không bao vây Trung Quốc. Rất nhiều bạn chỉ thấy Mỹ bao vây Trung Quốc về quân sự, cũng như rất nhiều người chỉ thấy khoảng cách chênh lệch về KHKT và trang bị vũ khí giữa 2 nước mà chưa nhìn thấy sự mất cân đối nghiêm trọng hơn sự lạc hậu về trang bị trên mặt chiến lược lớn, nhất là trên tầng nấc ngoại giao. 

Sau vụ 11/9, Mỹ nhanh chóng chiếm Afghanistan trong vòng 2 tháng, từ phía Tây bao vây Trung Quốc. Sức ép quân sự của Nhật, Đài Loan, Ấn Độ cũng chẳng bớt đi. Xem ra chúng ta giành được từ vụ 11/9 một số lợi ích trước mắt, song các lợi ích đó không quá 1- 2 năm có thể biến mất. Tôi cho rằng bao vây chiến lược đối với Trung Quốc là một kiểu khác, không phải là quân sự mà là siêu việt quân sự. 

Tòa nhà tháp đôi nhìn từ phía tượng Nữ Thần Tự Do, hình dưới: Nhìn từ viễn vọng kính vũ trụ (hình từ cơ quan Nasa)




Bạn xem đấy, mấy năm gần đây các nước xung quanh Trung Quốc tới tấp thay đổi chế độ xã hội, biến thành cái gọi là quốc gia “dân chủ”. Nga, Mông Cổ thay đổi rồi, Kazakhstan thay đổi rồi. Cộng thêm các nước trước đây như Hàn Quốc, Phillippines, Indonesia, lại cộng thêm vùng Đài Loan. Đối với Trung Quốc, sự đe doạ này còn ghê gớm hơn đe doạ quân sự. Đe doạ quân sự có thể là hiệu ứng ngắn hạn, còn việc bị cái gọi là các quốc gia “dân chủ” bao vây là hiệu ứng dài hạn. 

Điểm thứ hai, sự độ lượng và khoan dung của nước Mỹ. Bạn nên sang châu Âu, sau đó sang Mỹ, bạn sẽ thấy một sự khác biệt lớn:

Sáng sớm, các đường phố lớn ở châu Âu chẳng có người nào cả, còn tại Mỹ sáng sớm các phố lớn ngõ nhỏ đều có rất nhiều người tập thể dục, thậm chí cả ngày như thế. Tôi có một câu nói: Tập thể dục là một phẩm chất, tập thể dục đại diện cho một kiểu văn hoá khí thế hừng hực đi lên. Một quốc gia có sức sống hay không, chỉ cần xem có bao nhiêu người tập thể dục là biết. 

Người Mỹ có thể lấy quốc kỳ làm quần lót để mặc. Hồi ở Mỹ tôi có mua một chiếc quần cộc cờ sao vạch. Tôi thường xuyên mặc chiếc quần ấy. Tôi mặc nó là để khinh miệt nó, là để trút giận, là một dạng trút sự bực bội và thoả mãn về tâm lý. Người Mỹ mặc nó là sự trêu chọc bỡn cợt, bản chất khác. Người Mỹ có thể đốt quốc kỳ nước mình ngoài phố. Đới Húc [7] nói: Nếu một quốc gia có thể đốt cả quốc kỳ của mình thì anh còn có lý do nào đi đốt quốc gia ấy nữa?

Điểm thứ ba, sức mạnh vĩ đại về tinh thần và đạo đức. Đây là điều đáng sợ nhất. Vụ 11/9 là một tai nạn. Khi tai hoạ ập đến, thể xác ngã xuống trước tiên, nhưng linh hồn vẫn đứng. Có dân tộc khi gặp tai nạn thể xác chưa ngã mà linh hồn đã đầu hàng. Trong vụ 11/9 có xảy ra 3 sự việc đều có thể để chúng ta qua đó nhìn thấy sức mạnh của người Mỹ. Việc thứ nhất, sau khi phần trên toà nhà Thương mại thế giới bị máy bay đâm vào, lửa cháy đùng đùng, tình thế ngàn cân treo sợi tóc. Khi mọi người ở tầng trên qua cửa thoát hiểm chạy xuống phía dưới, tình hình không rối loạn lắm. 

Người ta đi xuống, lính cứu hoả xông lên trên. Họ nhường lối đi cho nhau mà không đâm vào nhau. Khi thấy có đàn bà, trẻ con hoặc người mù tới, mọi người tự động nhường lối đi để họ đi trước. Thậm chí còn nhường đường cho cả một chú chó cảnh. Một dân tộc tinh thần không cứng cáp tới mức nhất định thì dứt khoát không thể có hành vi như vậy. Đứng trước cái chết vẫn bình tĩnh như không, e rằng không phải là thánh nhân thì cũng gần với thánh nhân. 

Việc thứ hai, hôm sau ngày 11/9, cả thế giới biết vụ này do bọn khủng bố người A Rập gây ra. Rất nhiều cửa hàng, tiệm ăn của người A Rập bị những người Mỹ tức giận đập phá. Một số thương nhân người A Rập cũng bị tấn công. Vào lúc đó có khá nhiều người Mỹ tự phát tổ chức đến đứng gác trước các cửa hiệu, tiệm ăn của người A Rập hoặc đến các khu người A Rập ở để tuần tra nhằm ngăn chặn xảy ra bi kịch tiếp theo. 

Đó là một tinh thần thế nào nhỉ. Chúng ta thì từ xưa đã có truyền thống trả thù. Thành Đô nơi tôi ở, ngày xưa Đặng Ngải [8] sau khi chiếm được Thành Đô, con trai của Bàng Đức [9] giết sạch giá trẻ gái trai gia đình Quan Vũ. Trả thù đẫm máu, lịch sử loang lổ vết máu không bao giờ hết. 

Việc thứ ba, chiếc máy bay Boeing 767 bị rơi ở Pennsylvania vốn dĩ bị không tặc dùng để đâm vào Nhà Trắng. Sau đấy hành khách trên máy bay vật lộn với bọn khủng bố nên mới làm máy bay rơi. Vì lúc ấy họ đã biết tin toà nhà Thương mại thế giới và Lầu Năm Góc bị máy bay đâm vào nên họ quyết định không thể không hành động, phải đấu tranh sống chết với bọn khủng bố.

Cho dù trong tình hình ấy họ còn làm một chuyện thế này: Quyết định biểu quyết thông qua có nên chiến đấu với bọn khủng bố hay không. Trong giờ phút quan hệ tới sự sống chết ấy, họ cũng không cưỡng chế ý chí của mình lên người khác. Sau khi toàn thể mọi người đồng ý, họ mới đánh bọn không tặc. Dân chủ là gì; đây tức là dân chủ. Ý tưởng dân chủ đã thấm vào sinh mạng của họ, vào trong máu, trong xương cốt. Một dân tộc như thế mà không hưng thịnh thì ai hưng thịnh. Một dân tộc như thế không thống trị thế giới thì ai có thể thống trị thế giới.
Lưu Á Châu
 

ĐẶNG TIỂU BÌNH VÀ QUYẾT ĐỊNH CỦA TRUNG QUỐC ĐI ĐÊN CHIẾN TRANH VỚI VIỆT NAM

Zhang Xiaoming

ĐẶNG TIỂU BÌNH VÀ

QUYẾT ĐỊNH CỦA TRUNG QUỐC

ĐI ĐÊN CHIẾN TRANH

VỚI VIỆT NAM

 

Ngô Bắc dịch

 

***

 

Lời Người Dịch:

 

“Chiến dịch 1979, ít nhất đối với Quân Đội Giải Phóng của Nhân Dân Trung Quốc, là một sự thất bại. Trung Quốc đã phóng ra cuộc tấn công của nó trong một nỗ lực để buộc Việt Nam phải rút lui khỏi Căm Bốt. Trung Quốc đã rút lui khỏi Việt Nam hôm 16 Tháng Ba, 1979, nhưng Việt Nam đã không rời Căm Bốt mãi cho đến năm 1989.” ….

 

“Cuộc chiến tranh theo học thuyết họ Mao chưa dứt, nhưng phía Trung Quốc đã học được một bài học quan trọng.”

 

Trên đây là phần kết luận chắc nịch của Edward C. ODow’d, một tác giả hàng đầu về Chiến Tranh Biên Giới Trung Quốc – Việt Nam Năm 1979, chủ đề của loạt bài nghiên cứu dưới đây về biến cố quan trọng diễn ra 33 năm trước. Đối chiếu với bài học lịch sử lâu dài của đất nước, rõ ràng vấn đề sinh tử của dân tộc Việt Nam hiện nay là phải tìm mọi cách đê duy trì được sự độc lập và vẹn toàn lãnh thố, đồng thời thoát ra khỏi sự lệ thuộc ngoại giao và quân sự đáng tủi hổ đối với Trung Quốc.

 

 

Chủ Đề: CHIẾN TRANH TRUNG QUỐC – VIỆT NAM 1979

 

1.Sun Dreyer
VIỆC NÀY DẪN DẮT VIỆC KIA:
VÒNG XOÁY TRÔN ỐC SỰ VẤN ĐỀ VÀ
CHIẾN TRANH TRUNG QUỐC – VIỆT NAM (1979) 
One Issue Leads to Another: Issue Spirals and the Sino-Vietnamese War (1979)
.

 

2. Steven J. Hood,
BẮC KINH, HÀ NỘI, VÀ ĐÔNG DƯƠNG –
CÁC BƯỚC TIẾN TỚI SỰ ĐỤNG ĐỘ
(Beijing, Hanoi, and Indochina – Steps to the Clash,
trong quyển Dragons Entangled: Indochina and the China-Vietnam War, 1992.

 

3. Zhang Xiaoming,
ĐẶNG TIỂU BÌNH VÀ 
QUYẾT ĐỊNH CỦA TRUNG QUỐC 
ĐI ĐÊN CHIẾN TRANH
VỚI VIỆT NAM 
(Deng Xiaoping and China’s Decision to Go to War with Vietnam),
Journal of Cold War Studies, Summer 2010, vol. 12, No. 3, 3-29.

 

4, Nicolas Khoo, Hồi Kết Cuộc Của Một Tình Hữu Nghị Khổng Thể Bị Hủy Diệt: Sự Tái Xuất Hiện Của Sô Viết và Sự Châm Dứt Liên Minh Trung Quốc – Việt Nam, 1975-1979 (“The End of An Indestructible Friendship: Soviet Resurgence and The Termination of the Sino – Vietnamese Alliance, 1975-1979”), trong quyển Collateral Damage: Sino – Soviet Rivalry and the Termination of The Sino – Vietnamese Alliance, Columbia University Press, 2011, 103-136.

 

5. Alexander Woodside, Chủ Nghĩa Dân Tộc và Sự Nghèo Đói Trong Sự Tan Vỡ Các Quan Hệ Trung Quốc Việt Nam (“Nationalism and Poverty in the Breakdown of Sino-Vietnamese relations”), Pacific Affairs 52 (Fall 1979)

 

6. Herbert S. Yee, Chiến Tranh Biên Giới Trung-Việt: Các Động Lực, Tính Toán và Chiến Lược Của Trung Quốc (“The Sino-Vietnamese Border War: China’s Motives, Calculations and Strategies”), China Report 16, no. 1 (1980), 15-32

 

7 & 8. Edward C. ODow’d, Chiến Dịch 1979; và Trận Đánh Lạng Sơn, Tháng Hai-Tháng Ba 1979 (Chapter 4: The 1979 Campaign, 45-73; Chapter 5: The Battle of Lạng Sơn, February-March 1979, 75-88), trong quyên Chinese Military Strategy In The Third Indochina War, Routledge: London and New York, 2007

 

9. John M. Peppers, Chiến Lược Trong Sự Xung Đột Cấp Vùng: Một Trường Hợp Nghiên Cứu Về Trung Quốc Trong Cuộc Xung Đột Đông Dương Thứ Ba Năm 1979 (Strategy In Regional Conflict: A Case Study of China In The Third Indochina Conflict of 1979), U.S. Army War College, Carlisle Barracks, 2001.

 

10. Chen C. King, Chiến Tranh của Trung Quốc Đánh Việt Nam: Một Sự Phân Tích Quân Sự (“China’s War Against Vietnam: A Military Analysis”), Journal of East Asian Affairs, no. 1 (1983): 233-63.

 

11. Harlan W. Jenks, Cuộc Chiến Tranh ‘Trừng Phạt’ của Trung Hoa Dành Cho Việt Nam: Một Lượng Định Quân Sự (“China’s ‘Punitive’ War on Vietnam: A Military Assessment”, Asian Survey 14, no. 8 (1979): 801-15.

 

12. William J. Duiker, “Tìm Hiểu Cuộc Chiến Tranh Trung Quốc – Việt Nam (“Understanding the Sino-Vietnamese War”), Problems of Communism, 38, no. 6 (1989): 84-88.

 

13. Dennis Duncanson, Chiến Tranh Việt Nam của Trung Quốc: Các Yêu Cầu Chiến Lược Mới và Cũ (“China’s Vietnam War: New and Old Strategic Imperatives”), The World Today, 35, no. 6 (1979): 241-48

 

14. Douglas E. Pike, Cộng Sản Đấu Cộng Sản Tại Đông Nam Á (“Communism vs Communism in Southeast Asia), International Security, Vol. 4, No. 1 (Summer, 1979), từ trang 20.

 

15. Zhang Xiaoming, Chiến Tranh Năm 1979 Của Trung Quốc Với Việt Nam: Một Sự Tái Thẩm Định, (“China’s 1979 War with Vietnam: A Reassessment”), The China Quarterly, các trang 851-874

 

16. Daniel Tretiak, Chiến Tranh Việt Nam Của Trung Quốc: Các Hậu Quả (“China’s Vietnam War and Its Consequences”), The China Quarterly 80 (1979): 740-67.

 

17. James Mulvenon, Các Giới Hạn Của Ngoại Giao Cưỡng Bức: Cuộc Chiến Tranh Biên Giới Trung Quốc – Việt Nam Năm 1979 (The Limits of Coercive Diplomacy: The 1979 Sino-Vietnamese Border War), Journal of Northeast Asian Studies; Fall 95, Vol. 14 Issue 3, từ trang 68, 21trang.

 

18. Henry J. Kenny, Các Nhận Thức Của Việt Nam Về Cuộc Chiến Tranh Năm 1979 Với Trung Quốc (“Vietnamese Perceptions of the 1979 War with China”), trong quyểnChinese Warfighting: The PLA Experience since 1949, các trang 217-241, đồng biên tập bởi Mark A. Ryan, David Michael Frakelstein, Michael A. McDevitt.

 

19. Phụ Lục: Các tài liệu của Quân Đội Nhân Dân Giải Phóng của Trung Quốc về Chiến Tranh Trung Quốc – Việt Nam năm 1979: Các báo cáo và kiểm điểm của 13 đơn vị quân đội Trung Quốc đã tham gia vào Chiến Dịch 1979 xâm lăng Việt Nam.

 

Các bài nghiên cứu quan trọng khác sẽ được cập nhật khi cần thiết.

 

***

 

 

       Trong suốt Thời Chiến Tranh Lạnh, Cộng Hòa Nhân Dân Trung Quốc (People’s Repub;lic of China: PRC: viết tắt trong tiếng Việt là CHNDTQ) có can dự vào hai cuộc động binh trên quy mô lớn – một tại Triều Tiên chống lại Hoa Kỳ từ Tháng Mười 1950 đến Tháng Bẩy 1953, và cuộc hành quân kia để đánh Việt Nam trong măm 1979.  Đáng tiếc, tại Trung Quốc cuộc chiến tranh với Việt Nam là một lịch sử bị lãng quên.  Biến cố hiếm khi được thảo luận trong truyền thông, và các học giả tại Trung Hoa bị ngăn cấm không được nghiên cứu về nó.  Cho đến giữa thập niên 1970, Trung Quốc và Việt Nam đã từng là các đồng minh thân thiết trong cuộc Chiến Tranh Lạnh.  Như thế, tại sao CHNDTQ đã quyết định vào cuối năm 1978 đi đên chiến tranh với Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam (CHXHCNVN, trong Anh ngữ là Socialist Republic of Vietnam: SRV)? Các nguồn tin Trung Quốc chính thức đã đưa ra câu trả lời không thỏa đáng cho câu hỏi này.  Các lý do khởi thủy của Bắc Kinh bao gồm “các giấc mơ đế quốc” bá quyền của Hà Nội tại Đông Nam Á, sự vi phạm các biên giới của Trung Quốc và sự xâm nhập sau đó vào lãnh thổ Trung Quốc; sự ngược đãi người gốc Hoa sinh sống tại Việt Nam; và sự mật thiết của Việt Nam với Liên Bang Sô Viết, nước mà vào khi đó đang mở rộng khu vực ảnh hưởng của nó vào Đông Nam Á. 1Các quan sát viên đương thời cũng như nhiều cuộc nghiên cứu sau này tuyên bố rằng các mục đích thực sự của Bắc Kinh là để đổi hướng áp lực quân sự của Hà Nội ra khỏi Căm Bốt và buộc chân các lực lượng của Việt Nam tại một mặt trận thứ nhì. 2 Các quan sát viên khác tranh luận rằng sự sử dụng lực lượng quân sự của Bắc Kinh chống lại Việt Nam là một mưu toan làm mất uy tín của Liên Bang Sô Viết như là một đồng minh đáng tin cậy, để đáp lại sự hợp tác của Việt Nam với sự bao vây của Sô Viết quanh Trung Quốc từ Đông Nam Á. 3

       Quyết định của Trung Quốc để phát động chiến tranh trên Việt Nam được uốn nắn một phần bởi mối quan hệ đang trở nên tồi tệ giữa Bắc Kinh và Hà Nội, bởi liên minh mới của Việt Nam với Liên Bang Sô Viết, và bởi chính sách bá quyền cấp miền của CHXHCNVN, nhưng nó cũng phát sinh từ sự gắng sức của CHNDTQ để cải thiện vị thế chiến lược của nó trên thế giới trong khi cũng đẩy mạnh một chương trình hoạt động trong nước nhằm cải cách kinh tế.  Ba biến cố đã xẩy ra tại Bắc Kinh trong Tháng Mười Hai 1978 cũng tác động quan trọng trên quyết định của Trung Quốc đi đến chiến tranh: sự tái thăng tiến của Đặng Tiểu Bình lên giới lãnh đạo cao nhất tại Phiên Họp Khoáng Đại Thứ Ba của Ủy Ban Trung Ương Thứ Mười Một của Đảng Cộng Sản Trung Quốc (ĐCSTQ: Chinese Communist Party: CCP), việc chấp nhận của Bắc Kinh về sự cải cách kinh tế như là ưu tiên quốc gia hàng đầu, và sự bình thường hóa mối quan hệ của Trung Quốc với Hợp Chúng Quốc Hoa Kỳ.  Họ Đặng, viên kiến trúc sư chính của chiến lược quốc gia của Trung Quốc ngay trong thời hậu Mao, đã đóng một vai trò chi phối trong quyết định của Trung Quốc nhằm tấn công Việt Nam.  Giới học thuật hiên nay thừa nhận vai trò của họ Đặng trong quyết định đi đên chiến tranh của Trung Quốc, nhưng các sự giải thích về quyết định lại biến đổi một cách lớn lao.

       Tác giả Gerald Segal trong sự phân tích năm 1985 của ông tin tưởng rằng chính trị trong giới lãnh đạo đóng một vai trò nhỏ trong quyết định của Trung Quốc và rằng các sự bất đồng ở cấp cao, nếu có, đã không ảnh hưởng đến các hoạt động quân sự của Trung Quốc. 4  Tác giả King Chen đã đưa ra một lập luận trái ngược rằng quyết định đã được đưa ra sau ‘các cuộc tranh luận kéo dài, nhiều lần” tại Hội Nghị Công Tác Trung Ương hồi cuối năm 1978 và rằng kiểu lãnh đạo của họ Đặng đã là “một thành phần không thể thiếu được trong việc thuyết phục” Bộ Chính Trị ĐCSTQ vốn bị phân hóa sâu xa đi đến việc đồng ý với quyết định. 5 Một cuộc nghiên cứu tương đối gần đây của tác giả Andrew Scobell tuyên bố rằng các nhà lãnh đạo dân sự và quân sự Trung Quốc bị phân hóa giữa các kẻ ủng hộ và người chống đối lại hành động quân sự chống Việt Nam và rằng sự cấu tạo quyết định về chiến tranh đã là một phần của cuộc đấu tranh kế vị trong chính trị thời hậu-Mao. 6

       Cuộc nghiên cứu quyết định của Trung Quốc để tấn công Việt Nam bị ngăn trở bởi thiếu sự dẫn chứng bằng tài liệu Trung Quốc, nhưng khoảng trống này được bù đắp bởi khối lượng gia tăng các tài liệu có nguồn gốc bằng Hán tự, đặc biệt các hồi ký của các sĩ quan quân đội cao cấp, cũng như các tài liệu Hoa Kỳ được giải mật. 7 Trong bài viết này, tôi thảo luận trước tiên làm sao mà một đề nghị bởi Bộ Tổng Tham Mưu Quân Đội Giải Phóng Nhân Dân Trung Quốc (QĐGPNDTQ, tiếng Anh là People’s Liberation Army, viết tắt là PLA) để dùng vũ lực trong việc giải quyết các vụ tranh chấp biên giới với Việt Nam tiến triển thành một quyết định phóng ra một cuộc xâm lăng có quy mô rộng lớn.  Sau đó tôi khảo sát các yếu tố quốc nội và quốc tế đã ảnh hưởng đến tư tưởng chiến lược của các nhà lãnh đạo Trung Quốc, đặc biệt của họ Đặng, và đã định hình quyết định đi đến chiến tranh.  Các yếu tố này bao gồm sự thúc đẩy mới của Bắc Kinh cho các cải cách kinh tế và sự mở cửa của nó ra thế giới bên ngoài, các chính sách của Việt Nam chống lại Trung Quốc, sự xâm lăng của CHXHCHVN vào Căm Bốt, và liên minh Sô Viết – Việt Nam.  Họ Đăng dường như tin rằng sự hợp tác chiến lược của Sô Viết – Việt Nam là một mối đe dọa cho nền an ninh của Trung Quốc.  Ông đã hy vọng rằng các quan hệ được bình thường hóa với Hoa Kỳ sẽ không chỉ cải thiện vị thế chiến lược của CHNDTQ và thuận lợi cho sự sự cách kinh tế với sự ủng hộ của Hoa Kỳ, ông còn ước định là một cuộc tấn công của Trung Quốc vào một đồng minh của Sô Viết sẽ thuyết phục chính phủ Hoa Kỳ rằng các quyền lợi của Hoa Kỳ và Trung Quốc thì trùng hợp với nhau.  Chiến thắng chính trị của họ Đặng tại Phiên Họp Khoáng Đại Thứ Ba ĐCSTQ đã củng cố vị thế của ông tại Trung Quốc và đã ngăn cản bất kỳ ai thách đố quyết định của ông về điều mà sau rốt biến thành một cuộc chiến tranh nhiều chết chóc và hao tốn.  Không giống như các cuộc thảo luận diễn ra trước khi có sự tham gia của Trung Quốc vào Chiến Tranh Triều Tiên, đã không có các sự tranh luận nghiêm trọng về quyết định của Bắc Kinh đi đến chiến tranh với Việt Nam được diễn ra ở các cấp cao. 8 Tuy nhiên, cuộc đấu tranh quyền lực tiếp diễn trong giới lãnh đạo đảng đã ảnh hưởng đến quyết định.

 

SỰ ĐÁP ỨNG CỦA TRUNG QUỐC VỚI

CÁC BIẾN CỐ TẠI BIÊN GIỚI

       Sau chiến thắng quân sự của Bắc Việt trên Nam Việt năm 1975, các nhà lãnh đạo ĐCSTQ ngày càng quan ngại về chính sách ngoại giao của Hà Nội.  Phía Trung Quốc trở nên lo âu về ảnh hưởng của Sô Viết tại Đông Dương khi Hà Nội tiến gần đến Mạc Tư Khoa hơn bao giờ hết để có viện trợ cụ thể và các sự ràng buộc ý thức hệ.9 Các nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng bực tức bởi các nỗ lực của Hà Nội để trui rèn các quan hệ đặc biệt với Lào và Căm Bốt, nước kể sau này nằm dưới áp lực quân sự gia tăng từ Việt Nam. 10 Có lẽ điều quan trọng hơn cả, Bắc Kinh và Hà Nội đã đụng độ trên các vấn đề lãnh thổ.  Trong quá khứ, Trung Hoa đã xăm lăng Việt Nam nhiều lần để đạt tới sự thống trị trong vùng mà không thủ đắc đất đai.  Việt Nam, về phần mình, chưa hề bao giờ thách đố các sự tuyên xác lãnh thổ của Trung Hoa.  Tình trạng này bắt đầu thay đổi sau năm 1975 khi các cuộc tranh chấp biên giới với Việt Nam trở nên một vấn đề quan trọng cho Bộ Tổng Tham Mưu QĐGPNDTQ.  QĐGPNDTQ đã ra lệnh hai tỉnh biên giới và các chỉ huy quân sự cấp tỉnh và miền phải ổn định tình trạng biên giới. 11 Bất kể các lời tuyên bố của Bắc Kinh mong muốn giải quyết các tranh chấp biên giới một cách hòa bình, bạo động tại biên giới đã bùng lên trong năm 1978.

       Về mặt lịch sử, các cuộc tranh chấp lãnh thổ đã từng là nguyên do thông thường nhất cho các cuộc chiến tranh giữa các quốc gia. 12  Tuy thế, quyết định của CHNDTQ để tấn công Việt Nam được kết bện với các yếu tố khác.  Chuyển động khởi thủy của Trung Quốc đi đến chiến tranh xảy ra khi Bộ Tổng Tham Mưu QĐGPNTQ đáp ứng với các biến cố biên giới gia tăng giữa các sự cãi cọ về người gốc Hoa tại CHXHCNVN hồi giữa năm 1978.  Vào ngày 12 Tháng Tám, nhân viên vũ trang Việt Nam đã phóng ra một cuộc tấn công bất ngờ vào một toán tuần cảnh biên giới Trung Quốc gần Hữu Nghị (Youyi) Quan trong tỉnh Quảng Tây.  Hai tuần sau đó, tại cùng khu vực, hơn 200 binh sĩ Việt Nam đã chiếm cứ một đỉnh núi phía Trung Quốc bên kia biên giới và đã củng cố các vị trí trên đỉnh đồi của họ với nhiều binh sĩ hơn nữa. 13 Các viên chức CHNDTQ tuyên bố rằng các cuộc đụng độ ở biên giới đã gia tăng từ 752 vụ trong năm 1977 lên đến 1,100 vụ trong năm 1978. 14 Quy mô của các biến cố cũng đã gia tăng.  Cho đến Tháng Tám 1978, phần lớn các cuộc đụng độ thì nhỏ và liên can đến ít sự tổn thất.  Các biến cố trong Tháng Tám trở nên dữ dội và nhiều tổn thất, cho thấy sự can dự của một quân số đông hơn về phía Việt Nam.  Với tất cả các dấu hiệu cộng lại, các cuộc đụng độ biên giới leo thang đã là sự kiện khích động đầu tiên khiến các nhà lãnh đạo tại Bắc Kinh cứu xét đến việc sử dụng lực lựong quân sự chống lại Việt Nam.

       Trong Tháng chín 1978 Bộ Tổng Tham Mưu đã tổ chức một phiên họp tại Bắc Kinh về “cách thức đối phó với việc lãnh thổ của chúng ta bị chiếm cứ bởi các lực lượng Việt Nam”.  Phó Tổng Tham Mưu Trưởng Zhang Caiqian chủ tọa phiên họp với các sĩ quan tham mưu từ các Quân Khu Quảng Châu và Côn Minh cũng như các sĩ quan từ các Cục Hành Quân và Cục Tình Báo của Bộ Tổng Tham Mưu.  Mở đầu, họ Zhang đã ghi nhận rằng Bộ Tổng Tham Mưu đã phải khuyến cáo các nhà lãnh đạo ĐCSTQ về cách thức đối phó với sự ngược đãi của Hà Nội đối với người gốc Hoa tại Việt Nam và các sự khiêu khích gia tăng bởi các binh sĩ an ninh và quân sự Việt Nam dọc biên giới Trung Quốc – Việt Nam. 15 Ông đã đề cập đến một loạt các biến cố trong mùa hè 1978.  Vào ngày 8 Tháng Bẩy, Tổng Cục Chính Trị của Quân Đội Nhân Dân Việt Nam (QĐNDVN) đã ra lệnh các binh sĩ theo đuổi một “chiến lược tấn công” chống lại Trung Quốc và phóng ra “cuộc tấn công và phản công trong phạm vị và vượt quá vùng biên giới”. 16 Hai tuần sau đó, phiên họp khoáng đại thứ tư của Đảng Cộng Sản Việt Nam đã xác định chủ nghĩa đế quốc Hoa Kỳ là “kẻ thù trường kỳ” nhưng gán cho Trung Quốc là “kẻ thù nguy hiểm và gần cận nhất” và một địch thủ mới trong tương lai”.  Cùng lúc, một khu quân sự mới đã được thành lập tại vùng tây bắc Việt Nam dọc theo Tỉnh Vân Nam của Trung Quốc. 17 Bộ Tổng Tham Mưu QĐGPNDTQ  đã nhận thức một sự tương quan mật chặt chẽ giữa sự thù nghịch mới của Hà Nội với sự căng thăng biên giới gia tăng.  Giới học thuật hiện nay mô tả vấn đề biên giới như “khung cảnh cho sự đối đầu hơn là một vấn đề tranh chấp nghiêm trọng”, 18 nhưng từ một quan điểm Trung Quốc, vấn đề biên giới là điểm khởi phát cho việc dự liệu một cuộc tấn công vào Việt Nam. 19

       Kể từ khi QĐGPNDTQ được thành lập, các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã biểu lộ một khuynh hướng sử dụng lực lượng quân sự trong các cuộc tranh chấp lãnh thổ với các nước khác.  QĐGPNDTQ đã được sử dụng để ủng hộ các sự tuyên xác chủ quyền chống lại Ấn Độ trong năm 1962 và Liên Bang Sô Viết trong năm 1969.  Bộ Tổng Tham Mưu QĐGPNDTQ đã tiếp tục truyền thống này khi đề nghị một cuộc hành quân chống lại một trung đoàn Việt Nam tại Trùng Khánh, một huyện biên giới giáp ranh với Tỉnh Quảng Tây.  Đề nghị của Bộ Tổng Tham Mưu được thiết kế một cách thận trọng để tránh sự leo thang, có thể đe dọa đến tiến bộ kinh tế của CHNDTQ.  Zhou Deli, tham mưu trưởng của Quân Khu Quảng Châu, sau này nhớ lại rằng Bộ Tổng Tham Mưu tin tưởng rằng vị trí biệt lập của Trùng Khánh sẽ cho phép QĐGPNDTQ cắt đứt tiền đồn Việt Nam ra khỏi bất kỳ sự tăng viện nào và dễ dàng xóa bỏ nó.  Sau một ngày duyệt xét tình báo về các viễn ảnh của một cuộc xâm lăng của Việt Nam vào Căm Bốt và thảo luận tình hình tổng quát, đa số các tham dự viên kết luận rằng vấn đề đương thời với CHXHCNVN không phải chỉ là vấn đề biên giới không thôi, và rằng bất kỳ hành vi quân sự nào phải có một tác động quan trọng trên Việt Nam và tình hình tại Đông Nam Á.  Họ đã khuyến cáo một cuộc tấn kích vào một đơn vị quân đội Việt Nam chính quy tại một khu vực địa dư rộng lớn hơn.  Bất kể việc kết thúc mà không có bất kỳ quyết định cụ thể nào, phiên họp đã ấn định âm hưởng cho cuộc chiến tranh sau rốt của Trung Quốc đánh Việt Nam, liên kết kế hoạch tấn công với các hành động của chính CHXHCNVN tại Đông Nam Á.20

       Không may, không có nguồn tin Trung Quốc nào được phát ra để giải thích cách thức mà Bộ Tổng Tham Mưu QĐGPNTQ đã sửa đổi kế hoạch chiến tranh của nó trong các tháng kế tiêp.  Rõ ràng, các viên chức tại Bắc Kinh đã quan ngại rằng các viên chỉ huy QĐGPNDTQ địa phương có thể trở nên quá hung hăng trong việc đáp ứng với các biên cố biên giới gia tăng và sẽ làm phương hại đến việc hoạch định chiến tranh của trung ương.  Vào ngày 21 Tháng Mười Một, Quân Ủy Trung Ương (QUTƯ) của ĐCSTQ đã ra lệnh cho các bộ chỉ huy quân khu chấp hành chiến lược chính yếu, chống lại chính sách bá quyền của Sô Viết trong khi đảm trách các biến cố biên giới và đã ra lệnh cho tất cả các đơn vị biên giới phải bám chặt lấy phương châm “chọn trận địa đúng, dựa vào lợi thế của ta, và với sự kiềm chế” (youli, youli, youjie), chỉ đánh sau khi địch đã tấn công. 21  Hai ngày sau đó, Bộ Tổng Tham Mưu đã triệu tập một phiên họp khác để thảo luận một lược đồ mới cho chiến tranh.  Cứu xét đến các khuyến cáo trước đây, Bộ Tổng Tham Mưu đã mở rộng khuôn khổ và thời khoảng của các cuộc hành quân, nhắm vào việc triệt hạ một hay hai sư đoàn Việt Nam chính quy trong một cuộc hành quân từ ba đến năm ngày gần biên giới. 22 Một số tham dự viên tin tưởng rằng các cuộc hành quân này không tiến đủ xa bởi chúng vẫn còn bị giới hạn vào một khu vực hẻo lánh và không đặt ra một sự đe dọa trực tiếp với Hà Nội.  Tuy nhiên, họ không nêu ý kiến chống đối, để tùy theo sự phán đoán của các chỉ huy thượng tầng.  Bộ Tổng Tham Mưu đã ra lệnh cho các Quân Khu Côn Minh và Quảng Châu thực hiện chiến dịch và đã chấp thuận sự di chuyển các lực lượng trừ bị chiến lược của QĐGPNDTQ, hai quân đoàn của các Quân Khu Thành Đô và Vũ Hán, để tăng cường cho các mặt trận Quảng Tây và Vân Nam. 23 Sau đó, kế hoạch chiến tranh đã bị thay đổi một cách đáng kể để đáp ứng với cuộc xâm lăng của Việt Nam vào Căm Bốt.  Nhưng sự kiện rằng Bộ Tổng Tham Mưu QĐGPNDTQ đã hoạch định một chiến dịch quân sự quan trọng ngay cả trước khi các lực lượng Việt Nam vượt qua sông Mekong cho ta thấy rằng ít nhất từ khởi thủy, chiến tranh có chủ định để buộc Việt Nam phải thỏa hiệp với các đòi hỏi của Trung Quốc về các cuộc tranh chấp biên giới và sự trục xuất các người gốc Hoa.

 

SỰ QUAY TRỞ LẠI TRUNG TÂM QUYỀN LỰC

CỦA HỌ ĐẶNG

      

Bởi Các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã nhìn kế hoạch chiến tranh ra sao? Một diễn văn bởi Tổng Bí Thư QUTU, Geng Biao, hôm 16 Tháng Một 1979 đã chiếu rọi ánh sáng vào các quyết nghị của Trung Quốc về cách thức đối phó với cuộc xâm lăng của Việt Nam vào Căm Bốt.  Trong Tháng Mười Một 1978, Wang Dongxing, phó chủ tịch ĐCSTQ, và Su Zhenghua, chính ủy thứ nhất của hải quân và ủy viên Bộ Chính Trị, đề nghị rằng các binh sĩ Trung Quốc hay một phân đội hải quân biệt phái sẽ được gửi sang Căm Bốt.  Xu Shiyou, tư lệnh Quân Khu Quảng Châu, yêu cầu được phép tấn công Việt Nam từ tỉnh Quảng Tây. 24 Geng Biao báo cáo rằng sau khi cứu xét kỹ lưỡng, các nhà lãnh đạo của ĐCSTQ đã bác bỏ tất cả các sự khuyến cáo này. 25 Tác giả King Chen tranh luận rằng Geng Biao, kẻ rõ ràng hay biết là QĐGPNDTQ đã sẵn dàn binh dọc biên giới, đã cố ý che dấu các kế hoạch quân sự của bắc Kinh. 26 Báo cáo của Geng Biao cũng không tiết lộ vai trò của Đặng Tiểu Bình trong sự cấu tạo quyết định bởi ông đã củng cố được quyền lực trong khi ảnh hưởng chính trị của họ Wang và họ Su đang mất đi vào lúc đó. 27 Quyết định khởi thủy của CHNDTQ trên Việt Nam trùng hợp với một hiệp mới của cuộc đấu tranh quyền lực bên trong ĐCSTQ.

       Đặng Tiểu Bình, lãnh tụ đảng kỳ cựu và chính khách của Trung Quốc, đã tái xuất hiện trên đấu trường chính trị Trung Quốc hồi Tháng Bẩy 1977 với tư cách phó chủ tịch ĐCSTQ, phó chủ tích QUTƯ, phó thủ tướng, và Tổng Tham Mưu Trưởng QĐGPNDTQ.  Sự phục hồi của họ Đặng không có nghĩa tự nguyên thủy rằng ông có một thẩm quyền áp đảo ttrong ĐCSTQ.  Hoa Quốc Phong, với tư cách chủ tịch của ĐCSTQ lẫn QUTƯ, được phụ tá bởi Wang Dongxing, phó chủ tịch ĐCSTQ, vẫn kiểm soát các công việc của nhà nước và đảng, và tiếp tục thi hành nhiều ý tưởng và chính sách của Mao Trạch Đông, nhà lãnh Trung Quốc quá cố. 28 Diệp Kiếm Anh (Ye Jianying) vẫn phụ trách QUTƯ.  Họ Đặng, kẻ mới quay trở lại chức vụ cao cấp, tình nguyện đảm trách về khoa học và giáo dục, các lãnh vực bị xem là kém quan trọng hơn các công việc quân sự và đảng vụ. 29 Từ Tháng Tám 1977 đến Tháng Mười Hai 1978, cuộc tranh đấu quyền lực giữa họ Hoa và họ Đặng đã gia tăng cường độ. 30 Với tư cách Tổng Tham Mưu Trưởng QĐGPNDTQ, họ Đặng đã hay biết rất rõ việc lập kế hoạch chiến tranh, nhưng ông xem ra không chắc chắn là liệu một cuộc tấn công vào Việt Nam có được ủng hộ bởi toàn thể Bộ Chính Trị CHNDTQ hay không.  Hơn nữa, họ Đặng cần cứu xét các mục đích mà QĐGPNDTQ sẽ tìm cách đạt được xuyên qua hành động quân sự hơn là chỉ để trừng phạt Việt Nam.  Trong một cuộc thăm viếng Singapore hồi đầu Tháng Mười Một 1978, khi trả lời sự dò hỏi của Thủ Tướng Lý Quang Diệu là liệu Trung Quốc có dùng sức mạnh để chống lại các lực lượng Việt Nam tại Căm Bốt hay không, họ Đặng tỏ vẻ lưỡng lự.  Trong một dịp, ông ta có nói với họ Lý rằng Trung Quốc sẽ trừng trị Việt Nam, nhưng ở một lúc khác, ông chỉ đáp, “điều đó còn tùy thuộc [Việt Nam]”. 31

       Cán cân chính trị nghiêng về phía họ Đặng không lâu sau khi ông trở lại Bắc Kinh.  Từ 10 Tháng Mười Một đến 15 Tháng Mười Hai, Hội Nghị Công Tác Trung Ương được tổ chức với các lãnh đạo của các tỉnh, quân khu, chính quyền và đảng ủy trung ương, và các bộ phận quân sự trong thành phần tham dự.  Nghị trình nguyên thủy chỉ tập trung vào các vấn đề nội địa – các chính sách kinh tế và phát triển nông nghiệp cho năm 1979 và 1980 – và đã không bao gồm tình hình Đông Dương, trái với điều mà tác giả King Chen đã xác định trước đây. 32 Phiên họp đã đi sang một khúc ngoặt khi Trần Vân (Chen Yun), một nhà hoạch định kinh tế cho họ Mao, đưa ra một bài diễn văn hôm 12 Tháng Mười Một nhấn mạnh rằng họ phải bàn thảo đến các di sản của Cuộc Cách Mạng Văn Hoa trước tiên.  Chương trình nghị sự từ đó đổi hướng đến sự phục hồi các cán bộ đảng cao cấp là những người đã bị ngược đãi trong suốt Cuộc Cách Mạng Văn Hóa và nhằm phê bình sự liên minh của họ Hoa-họ Wang về việc tiếp tục theo đuổi một đường lối ý thức hệ cực tả.  Phiên họp đã kết thúc với sự triệu tập Phiên Họp Khoáng Đại của Đại Hội Đảng lần Thứ 11, trong đó Trần Vân trở thành một phó chủ tịch ĐCSTQ, củng cố cho vị thế chính trị của Đặng Tiểu Bình.  Với sự thay đổi bàu không khí chính trị tại Bắc Kinh, họ Đặng dần dần đã trở thành nhà cấu tạo quyết định vượt trội tại Trung Quốc. 33

       Một trong các quyết định then chốt đầu tiên của họ Đặng, được loan báo tại Phiên Họp Khoáng Đại Thứ Ba, là việc chuyển đổi mục tiêu ưu tiên quốc gia của Trung Quốc đến sự canh tân hóa kinh tế và một sự mở cửa ra thế giới bên ngoài. 34 Theo chương trình này, Hoa Kỳ được xem là nguồn cội chính của các ý tưởng và kỹ thuật tiên tiến và tấm gương đáng được ưa chuộng nhất.  Một cựu thứ trưởng ngoại giao CHNDTQ, Zhang Wenjin, nhớ lại rằng họ Đặng tin tưởng là nếu Trung Quốc chỉ mở cửa với các nước khác ngoài Hoa Kỳ, chính sách mới sẽ vô ích. 35 Vào Tháng Mười Hai 1978, Bắc Kinh đã mời nhiều tổ hợp Hoa Kỳ quan trọng đến trợ giúp việc phát triển các nguồn tài nguyên thiên nhiên, dầu hỏa, và các kỹ nghệ nặng khác tại Trung Quốc.  Các vấn đề chính sách ngoại giao đã không được bao gồm trong chương trình nghị sự của Hội Nghị Công Tác Trung Ương hay Phiên Họp Khoáng Đại Thứ Ba, nhưng một sự kết hợp của chính trị nội bộ với mối quan hệ đang xấu đi của CHNDTQ với Việt Nam (được biểu thị bởi liên minh mới của CHXHCNVN với Liên Bang Sô Viết) đã thúc đẩy các nhà lãnh đạo ĐCSTQ sắp xếp một phiên họp đặc biệt về sự thiết lập các quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ. 36 Yếu tố Hoa Kỳ đã đóng một vai trò đáng kể trong tư tưởng chiến lược của Trung Quốc ngay trước khi có cuộc xâm lăng của Trung Quốc vào Việt Nam.

 

YẾU TỐ SÔ VIẾT

       Cuộc nghiên cứu của tác giả Qiang Zhai về các quan hệ của Trung Hoa với Bắc Việt Nam trước Tháng Tư 1975 ghi nhận rằng khác với các nhà lãnh đạo Trung Quốc trước đó, họ Đặng đã không có bất kỳ sự ràng buộc cá nhân sâu đậm” nào với người Việt Nam”. Vào cuối 1978, họ Đặng, bị tổn thương nhiều bởi điều ông nhìn như sự thách đố của Hà Nội đối với các quyền lợi của Bắc Kinh đến nỗi ông ta đã không “ngần ngại để phát động một cuộc chiến tranh nhằm dạy cho Việt Nam một bài học”. 37Trong năm 1979, các nhà lãnh đạo Việt Nam cũng tố cáo họ Đặng đã từng chống đối các quyền lợi của Việt Nam ngay trong khi có Cuộc Chiến Tranh Việt Nam.  Lê Duẩn tuyên bố rằng họ Đặng đã không chỉ cố gắng để thuyết phục phía Bắc Việt hãy làm nhẹ bớt cuộc cách mạng tại miền nam, mà can ngăn Bắc Việt đừng tiếp nhận viện trợ của Sô Viết, đặt điều này thành một điều kiện cho sự viện trợ liên tục của Trung Quốc. 38

       Tổng cộng, Trung Quốc đã cung cấp cho Hà Nội sự trợ giúp trị giá 20 tỷ trong hai thập niên, nhiều hơn bất kỳ một nước nào đã cung cấp. 39 Khi các viên chức Việt Nam khởi sự cưỡng bách hồi hương các người gốc Hoa tại miền bắc Việt Nam và xâm lấn vào lãnh thổ Trung Quốc dọc biên giới, nhiều người Trung Quốc lấy làm tức giận bởi điều mà họ nhìn như sự vô ơn của Hà Nội đối với sự trợ giúp và hy sinh của Trung Quốc.  Trung Quốc đã chứng kiến một triều sóng giận dữ của công chúng chống lại Việt Nam, được khích động bởi sự tuyên truyền chính thức. 40 Các kẻ đã từng trợ giúp phe Công Sản Việt Nam trong các cuộc chiến tranh của họ chống lại Pháp và Hoa Kỳ đặc biệt cảm thấy bị phản bội và hăm hở để “dạy cho Việt Nam một bài học”.  Phó Thủ Tướng Lý Tiên Niệm đã hình dung các hành vi quân sự của Trung Quốc như “một cái tát vào mặt [của Việt Nam] để cảnh cáo và trừng phạt họ”. 41 Đặng Tiểu Bình không khác gì.  Sự bực tức của ông ta về thái độ “vô ơn” của Việt Nam có thể được truy tìm ngược về giữa thập niên 1960. 42 Mặc dù sự thù hận giữa Trung Quốc và Việt Nam đã gia tăng cường độ vào cuối thập niên 1970, họ Đặng ngày càng trở nên xung động, có lần còn gọi Việt Nam là wangbadan (dịch theo từng chữ là “trứng của con rùa” nhưng có thể thông dịch là “đồ chó đẻ: son of  a bitch”) trước mặt một nhà lãnh đạo ngoại quốc. 43 Như tác giả Raymond Aron đã vạch ra, trong một tình trạng ở đó “các ý định thù nghịch [hiện hữu] ở cả hai bên, sự giận dữ và thù ghét [nhiều phần] phát sinh”. 44 Điều mà họ Đặng nhìn như “sự xấc láo” của Việt Nam, cùng với các sự đụng độ biên giới gia tăng, và cuộc tỵ nạn đang tiếp diễn của cư dân gốc Hoa, đã làm phát sinh “sự giận dữ và thù hận tại Bắc Kinh, tạo sự thuận lợi cho sự cứu xét các giải pháp quân sự.  Sự sử dụng lực lượng quân sự cũng phù hợp với tư tưởng chiến lược của nhà lãnh đạo cao cấp nhất của Trung Quốc.

       Sau khi trở lại quyền hành, các quan điểm chính sách ngoại giao của họ Đặng khởi thủy vẫn còn nằm dưới ảnh hưởng của tư tưởng chiến lược của Mao Trạch Đông, vốn nhìn sự bành trướng toàn cầu của Sô Viết và lực lượng quân sự Sô viết như mối đe dọa chính cho hòa bình.  Bất kể nỗ lực của Mạc Tư Khoa để hòa giải với Trung Hoa trong năm 1977 và 1978, các nhà lãnh đạo Trung Quốc từ chối không chịu tin tưởng Liên Bang Sô Viết bởi mối thù hận lâu dài giữa hai nước. 45 Liên Bang Sô Viết tiếp tục một sự tăng cường quân sự quan trọng gần Trung Quốc và thường xuyên thực hiện các cuộc thao diễn quân sự với đạn thật trong cuộc xung đột vũ trang bị khích động tại các biên giới. 46 Khởi đi hồi đầu thập niên 1970, họ Mao đã theo đuổi chiến lược một “hoành tuyến: horizontal line” (yitiaoxian), hay dàn thành hàng ngang toàn cầu, có nghĩa, một tuyến phòng thủ chiến lược chống lại Liên Bang Sô Viết kéo dài từ Nhật Bản sang đến Âu Châu rồi đến Hoa Kỳ.  Căn bản chiến lược “hoành tuyến” của họ Mao là một sự hợp tác chặt chẽ giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ.  Tuy nhiên, Hoa Thịnh Đốn đã không đáp ứng với chiều hướng này trong một phương cách mà Bắc Kinh đã kỳ vọng.  Các nhà lãnh đạo Trung Quốc kết luận rằng Hoa Kỳ vẫn còn quan tâm chính yếu đến một chính sách hòa hoãn đối với Liên Bang Sô Viết. 47

       Sự thất vọng của Trung Quốc kéo dài cho đến những năm khởi đầu của nhiệm kỳ tổng thống của ông Jimmy Carter, kẻ đã đảm nhận chức vụ với việc hứa hẹn đặt sự hòa hoãn Hoa Kỳ – Sô Viết vào một ưu tiên cao hơn.  Họ Đặng không ưa thích chính sách của Hoa Kỳ tìm cách làm giảm bớt sự căng thẳng quốc tế qua các cuộc thương thảo.  Vào ngày 27 Tháng Chín 1977, ông gặp gỡ ông George H. W. Bush, cựu giám đốc văn phòng liên lạc Hoa Kỳ tại Bắc Kinh, và đã chỉ trích các hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân của Hoa Kỳ với Liên Bang Sô Viết là đã không ngăn cản Liên Bang Sô Viết khỏi việc giành đoạt được sự đồng đẳng (parity). 48  Vài tháng sau, nhà lãnh đạo Trung Hoa đã lập lại lời chỉ trích với Zbigniew Brzezinski, cố vấn an ninh quốc gia của ông Carter, trong cuộc thăm viếng của ông Brzezinski tại Bắc Kinh trong Tháng Năm 1978.  Họ Đặng đã cảnh cáo người khách về các ý định của Sô Viết, mà ông nói là nham hiểm đối với Hoa Kỳ.  Nhà lãnh đạo Trung Quốc đã không tin tưởng rằng các hiệp ước hay sự hợp tác với Liên Bang Sô Viết sẽ ngăn cản được sự bành trướng của Sô Viết.  Tuy nhiên, Brzezinski đã nghĩ rằng chính sách của Trung Quốc chỉ có tính chất “mỹ từ”.  Họ Đặng không đồng ý, giải thích rằng Trung Quốc đã làm những gì nằm trong năng lực của nó. 49  Thật khó để biết chắc rằng liệu sự trao đổi này đã có một ảnh hưởng tâm lý nào trên họ Đặng hay không, nhưng ông ta sau đó thừa nhận rằng ông không muốn các nước khác nhận thức Trung Hoa là yếu ớt trong việc đối đầu với liên minh Sô Viết – Việt Nam. 50 Hành động quân sự Trung Quốc được ước định để chứng tỏ rằng Bắc Kinh sẽ không chỉ nói suông nếu Trung Quốc và Hoa Kỳ thống nhất trong việc chống lại sự xâm lược của Sô Viết. 51

       Trong Tháng Mười Một, nhiều sự phát triển đã gây ra sự lo ngại hơn nữa tại Bắc Kinh.  Trước tiên, các nhà lãnh đạo Trung Quốc âu lo về sự bình thường hóa hay cải thiện các quan hệ khả dĩ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam.  Vào ngày 3 Tháng Mười Một, Lý Tiên Niệm, biểu lộ sự bất mãn trong một cuộc đàm thoại với Bộ Trưởng Năng Lượng Hoa Kỳ, ông James Schlesinger, có nói rằng các ràng buộc chặt chẽ hơn với CHXHCNVN sẽ không lôi kéo Việt Nam ra khỏi Liên Bang Sô Viết. 52 Phía Trung Quốc rõ ràng lo lắng hơn trước trong việc gia tốc các cuộc thương thảo với Hoa Kỳ về sự thiết lập các quan hệ ngoại giao, đã cho phục hồi các cuộc đàm phán vốn bị ngưng lại hồi đầu Tháng Bẩy 1978.  Thứ nhì, sự củng cố các liên hệ quân sự của Sô Viết với Việt Nam sau khi có sự ký kết Bản Hiệp Ước Hòa Bình [sic Hợp Tác] và Hữu Nghị giữa Sô Viết – Việt Nam hôm 3 Tháng Mười Một đã khuấy động sự hoảng hốt tại Bắc Kinh.  Phía Trung Quốc giả định rằng Liên Bang Sô Viết đã ủng hộ cuộc xâm lăng của Việt Nam vào Căm Bốt và sự khích động các căng thẳng tại biên giới phía nam Trung Quốc. 53 Đối với CHNDTQ, Việt Nam đã trở thành một mối đe dọa quân sự nghiêm trọng phụ lực thêm cho sự đe dọa của Sô Viết từ phía bắc.  Trung Quốc cần đi tìm một sự cân bằng chiến lược xuyên qua hành động quân sự để đối đầu với “chủ nghĩa bá quyền cấp vùng” của Việt Nam.

       Vào ngày 7 Tháng Mười Hai, QUTƯ nhóm họp trong nhiều tiếng đồng hồ và đã quyết định phóng ra một cuộc chiến tranh hạn chế để “hoàn kích” (đánh lại Việt Nam).54 Một số tham dự phiên họp đã biểu lộ sự quan ngại rằng Liên Bang Sô Viết có thể đáp ứng bằng một cuộc tấn công trả đũa từ phía bắc, buộc Trung Quốc phải chiến đấu một cuộc chiến tranh trên hai mặt trận.  Sự phân tích tình báo của Bộ Tổng Tham Mưu QĐGPNDTQ cho thấy rằng Liên Bang Sô Viết sẽ có ba sự lựa chọn quân sự để đáp ứng với sự xâm lăng: (1) một sự xâm nhập vũ trang trên quy mô lớn bao gồm một cuộc tấn công trực tiếp vào Bắc Kinh; (2) xúi dục các kể di cư thuộc dân tộc ít người có vũ trang tấn công các tiền đồn của Trung Quốc tại Tân Cương và Nội Mông; và (3) sử dụng các cuộc chạm súng nhỏ để hỗ trợ các căng thẳng biên giới giữa hai nước.  Mặc dù 54 Sư Đoàn của Sô Viết được bố trí dọc biên giới với Trung Quốc và Mông Cổ, Bộ Tổng Tham Mưu QĐGPNDTQ đã ước tính rằng hai phần ba các sư đoàn này thì thiếu quân số và thiếu trang bị, và rằng Liên Bang Sô Viết đã không có đủ số binh sĩ để phóng ra một sự can thiệp quân sự với quy mô to lớn tại Trung Quốc.  Bất kỳ sự can thiệp nào của Sô Viết sẽ buộc Mạc Tư Khoa không chỉ di chuyển một quân số lớn lao ra khỏi Âu Châu, mà còn đặt chính an ninh quốc gia của Sô Viết vào sự rủi ro vĩ đại, bởi một sự đáp ứng khả hữu từ Hoa Kỳ.  Liên Bang Sô Viết không thể tấn công Trung Quốc từ phía bắc mà không cứu xét đến khía cạnh này. 55 Vào ngày 8 Tháng Mười Hai, QUTƯ ra lệnh cho các Quân Khu Quảng Châu và Côn Minh phải sẵn sàng cho hành động quân sự đánh Việt Nam vào ngày 10 Tháng Một 1979. 56

 

SỰ BÌNH THƯỜNG HÓA CÁC QUAN HỆ

TRUNG QUỐC – HOA KỲ

       Trong khi các lực lượng của QĐGPNDTQ chuẩn bị cho cuộc xâm lăng Việt Nam, Đặng Tiểu Bình đã quyết định “đẩy nhanh nhịp tiến” của các cuộc thương thảo về việc bình thường hóa các quan hệ với Hoa Kỳ, nhận định rằng “điều đó sẽ có lợi cho chúng ta”. 57 Zhu Qizhen, đại sứ Trung Quốc tại Hoa Kỳ sau này nhớ lại rằng điểm vướng mắc chính là “việc bán các vũ khí [của Hoa Kỳ] cho Đài Loan” và rằng “nếu chúng ta cứ khăng khăng rằng Hoa Kỳ phải ngừng bán vũ khí cho Đài Loan, chúng ta có thể mất cơ hội để thiết lập các quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ”. 58 Ông ta đã không giải thích tại sao sự thiết lập các quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ lại quá quan yếu đối với Trung Quốc vào Tháng Mười Hai 1978.  Các sử gia lịch sử đảng Trung Quốc xác nhận rằng các nhà lãnh đạo ĐCSTQ đã phải nắm lấy cơ may để đưa ra một quyết định bởi họ đang hoạch định một cuộc chiến tranh hạn chế chống Việt Nam và đã quyết định tập trung công tác của đảng vào sự xây dựng và hiện đại hóa kinh tế. 59 Nhưng các sử gia này không cung cấp bất kỳ chi tiết nào.  Một điều rõ ràng từ các nguồn tin Trung Quốc khả ứng và từ các tài liệu văn khố Hoa Kỳ rằng các nhà lãnh đạo Trung Quốc, nhất là họ Đặng, đã cứu xét mọi biến cố như một tổng thể.

       Tháng Mười Một 1978 đã là một thời điểm quan yếu trong trong lịch sử bình thường hóa các quan hệ Trung Quốc – Hoa Kỳ khi cả đôi bên bày tỏ ý định muốn đạt tới một thỏa ước vào cuối năm.  Họ Đặng đảm nhận vai trò thủ lĩnh cổ vũ cho sự thiết lập các quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ.  Tại một phiên họp  của Bộ Chính Trị ĐCSTQ hôm 2 Tháng Mười Một, ông đã chỉ thị cho Bộ Ngoại Giao thăm dò các ý định của Hoa Kỳ về việc bình thường hoa.  “Chúng ta phải gia tốc sự bình thường hóa các quan hệ với Hoa Kỳ về mặt kinh tế”, họ Đặng nêu nhận xét. 60 Trong khi đó, nhà lãnh đạo Trung Quốc nhấn mạnh với các quan khách Mỹ rằng sự bình thường hóa các quan hệ với CHNDTQ “sẽ làm nhiều điều cho an ninh của Hoa Kỳ hơn bất kỳ số lượng các hiệp ước kiểm soát vũ khí nào được ký kết với Mạc Tư Khoa”. 61 Tại một phiên họp đặc biệt hôm 27 Tháng Mười Một, họ Đặng nhấn mạnh “tầm quan trọng là không để mất cơ hội” cho các quan hệ được bình thường hóa và đã đưa ra các chỉ thị cho kỳ thương thảo sắp đến. 62 Ông rõ ràng đã quyết đoán trong đầu ở thời điểm này ngay dù một số vấn đề gây bực bội vẫn chưa được giải quyết.  Vào đầu Tháng Mười Hai, họ Đặng có nói với các nhà lãnh đạo đảng tại một số tỉnh và các tư lệnh của nhiều quân khu rằng Trung Quốc và Hoa Kỳ sẽ thiết lập các quan hệ ngoại giao vào ngày 1 Tháng Một 1979.  Ông ta không muốn nhìn thấy phía Hoa Kỳ “vểnh đuôi của họ lên” (qiaoweiba) và do đó sẽ không can dự trực tiếp vào các cuộc thương thảo cho đến khi Hội Nghị Công Tác Trung Ương được chấm dứt. 63

       Điểm tranh nghị chính vẫn là vấn đề các vụ bán vũ khí Hoa Kỳ cho Đài Loan sau khi các quan hệ với Trung Quốc được bình thường hóa.  Phía Trung Quốc hiểu từ lời tuyên bố mạnh mẽ của Tổng Thống Carter với Chai Zemin, giám đốc Văn Phòng Liên Lạc Trung Quốc tại Hoa Thịnh Đốn, trong Tháng Chín 1978 rằng Hoa Kỳ sẽ tiếp tục cung cấp cho Đài Loan các khí giới phòng thủ. 64 Vào ngày 4 Tháng Mười Hai, nhà thương thuyết Trung Quốc biểu lộ “sự kháng nghị mạnh mé” của CHNDTQ  về điểm này.  Các viên chức Hoa Kỳ tin tưởng rằng sự phản kháng này chỉ liên quan đến vấn đề bán vũ khí và rằng phía Trung Quốc sẽ không tìm cách để ngăn cản sự bình thường hóa các quan hệ. 65 Sự tin tưởng này sớm tạo ra sự nhầm lẫn tại Hoa Thịnh Đốn cũng như tại Bắc Kinh.

       Trong Tháng Mười Một, các nhà làm chính sách Hoa Kỳ đã cố gắng để xác định cách thức nhằm kết thúc các điều khoản chung cuộc của thỏa ước về sự thiết lập các quan hệ ngoại giao.  Các viên chức Trung Quốc cao cấp, về phần họ, có ý định loại trừ các lực lượng cực tả tại Hội Nghị Công Tác Trung Ương, và chính họ Đặng đang nghiền ngẫm các sự chỉ đạo chính sách sẽ thúc đẩy cho sự cải cách kinh tế và một sự mở cửa ra thế giới”. 66 Hồi đầu Tháng Mười Hai, nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng ký một mệnh lệnh để động viên các lực lượng của QĐGPNDTQ cho một cuộc tấn công Việt Nam. 67 Với bối cảnh của các biến cố này, họ Đặng tự mình đảm nhận các cuộc thương thảo, đã tổ chức bốn cuộc đàm phán với Leonard Woodcock, giám đốc văn phòng liên lạc Hoa Kỳ tại Bắc Kinh, từ 13 đến 15 Tháng Mười Hai 1978.  Theo các báo cáo về các cuộc thảo luận của Woodcock, họ Đặng đã không đưa ra dấu hiệu rằng ông ta sẽ chấp nhận các vụ bán vũ khí Hoa Kỳ cho Đài Loan.  Khi ông Woodcock tuyên bố rằng Hoa Kỳ sẽ ‘kiềm chế việc bán vũ khí cho Đài Loan” sau khi Hiệp Ước Phòng Thủ Hoa Kỳ-Đài Loan trở thành vô hiệu lực trong năm 1979, họ Đặng giả định một cách sai lầm rằng điều đó có nghĩa Hoa Kỳ sẽ không bao giờ lại bán các vũ khí cho Đài Loan nữa. 68

       Vào lúc sắp sửa công bố thỏa ước bình thường hóa, họ Đắng khám phá rằng Hoa Kỳ có ý định tiếp tục bán các vũ khí cho Đài Loan sau khi các quan hệ được thiết lập với Trung Quốc.  Nhà lãnh đạo Trung Quốc đã phản đối mạnh mẽ nhưng đồng ý chấp nhận các khuyến cáo của nhà thương thuyết Hoa Kỳ rằng cả hai bên có thể “tiếp tục thảo luận vấn đề này sau này, không để ảnh hưởng đến sự công bố bản thông cáo chung (communiqué)”. 69 Các học giả Trung Quốc tranh luận rằng quyết định của họ Đặng để không “lý sự” về vấn đề bán vũ khí thì phù hợp với các mục tiêu đối nội và chiến lược của ông. 70 Các sự chuẩn bị của QĐGPNDTQ cho một cuộc xâm lăng Việt Nam được thiết kế một phần để phát huy chiến lược “dàn hàng ngang” của họ Đặng nhằm chống lại chủ nghĩa bành trướng của Sô Viết.  Li Shenzhi, cố vấn chính sach ngoại giao của họ Đặng, đã giải thích sau này rằng nhà lãnh đạo Trung Quốc nhìn cuộc tấn công vào một đồng minh của Sô Viết như là “một chuyển động sinh tử” để chứng tỏ các quyền lợi quốc gia của Trung Quốc thì phù hợp với các quyền lợi quốc gia của Hoa Kỳ. 71 Từ quan điểm của Bắc Kinh, sự thiết lập các quan hệ ngoại giao vào ngày 1 Tháng Một 1979 với Hoa Thịnh Đốn đã làm thay đổi cán cân quyền lực toàn cầu có lợi cho Trung Quốc. 72

 

ĐẶNG TIỂU BÌNH ĐƯA RA MỘT QUYẾT ĐỊNH

       Một số học giả tuyên bố rằng ít nhà lãnh đạo Trung Quốc chống đối quyết định tấn công Việt Nam, nhưng họ bất đồng về các nhà lãnh đạo nào và về hình thức nào mà sự chống đối đã khoác lấy. 73 Các văn khố Trung Quốc về vấn đề này không tiếp cận được, và các ấn phẩm Trung Quốc hiện có đưa ra ít manh mối.  Trong năm 1978, ngoài họ Hoa, Đặng, Chen, và Wang, các nhà lãnh đạo Trung Quốc thần thế khác bao gồm Thống Chế Diệp Kiếm Anh (Ye Jianying) và Lý Tiên Niệm (Li Xiannian) cũng như các Thống Chế Xu Xiangqian và Nie Rongzhen, những người đã là phó chủ tich của QUTƯ.  Không may, các tài liệu và tiểu sử công bố về cuộc đời của họ không đề cập đến các vai trò mà họ Diệp, họ Lý, và họ Nie đã đóng giữ trong cuộc chiến tranh của Trung Hoa đánh Việt Nam, mặc dù tất cả họ đều từng có một binh nghiệp lâu dài với QĐGPNDTQ. 74 Trong các cuộc phỏng vấn với các ký giả ngoại quốc, họ Lý là một kẻ ủng hộ chiến tranh to miệng. 75 Nhưng một số các nhà cách mạng kỳ cựu khác không thoải mái với sự thay đổi quyết liệt trong chính sách ngoại giao của Trung Quốc.  Các tác giả của quyển tiểu sử Thống Chế họ Xu cho thấy rằng viên bộ trưởng quốc phòng chống đối sự xếp hàng trong chiến lược dàn hàng ngang cùng với Hoa Kỳ. 76 Thông Chế họ Diệp, về phần mình, được nói đã phản đối quyết định của họ Đặng về việc sử dụng lực lượng quân sự đánh CHXHCNVN. 77 Do đó, họ Diệp đã du hành đến Thượng Hải và đã không tham dự phiên họp mở rộng của Bộ Chính Trị ĐCSTQ Tối Hôm Cuối Năm, khi đề nghị chiến tranh của họ Đặng được sắp xếp để đưa ra thảo luận. 78

       Phiên Họp Khoáng Đại Thứ Ba của ĐCSTQ đã đặt họ Đặng như nhân vật thứ ba trong số các nhà lãnh đạo Trung Quốc, đứng sau họ Hoa, nhà lãnh đạo trên danh nghĩa của đảng, và họ Diệp, đã già lão và chuyển giao các trách nhiệm quân sự của ông cho họ Đặng.  Sau khi họ Mao, Chu Ân Lai, và Chu Đức (Zhu De) đều chết đi, họ Đặng, giống như các Thống Chế Bành Đức Hoài (Peng Dehuai) và Lâm Bưu (Lin Biao) trước đây, được nhìn bởi các sĩ quan QĐGPNDTQ như vị tổng tư lệnh. 79 Ngay họ Diệp có lần đã nhìn nhận rằng họ Đặng đã không chỉ là một lão soái (lao shuai) (thông chế già) mà còn là “kẻ đứng hàng đầu của các lão soái: foreman of old marshals”. 80Thâm niên và tư thế uy tín của họ Đặng trong ĐCSTQ và quân đội có nghĩa rằng các quyết định của ông như kiến trúc sư trưởng cho cuộc xâm lăng vào Việt Nam nhiều phần không bị thách đố.  Họ Diệp chia sẻ các quan điểm chiến lược của họ Đặng và cất tiếng ủng hộ của Trung Quốc cho Căm Bốt với cùng ngôn từ được sử dụng bởi chính phủ Trung Quốc. 81 Sự chống đối của họ Xu về chiến lược nhất tuyến không nhận được sự ủng hộ, và ông ta sau rốt đã tán đồng quyết định chiến tranh và tham dự vào việc hoạch định chiến tranh.  Hơn nữa, sự kiểm soát của họ Đặng trên Bộ Tổng Tham Mưu QĐGPNDTQ cung cấp cho ông một phương tiện thuận tiện cho việc hoạch định quân sự, mà ông đã thúc đẩy xuyên qua QUTƯ một tháng trước khi giới lãnh đạo trung ương ĐCSTQ đưa ra một quyết định chính thức. 82

       Bất kể quyền lực và uy tín của mình trong đảng, họ Đặng vẫn cần phải thuyết phục các đồng sự về lý do tại sao Trung Quốc phải sử dụng vũ lực chống lại Việt Nam.  Ông đã đưa ra ba lý do:

       Trước nhất, cuộc đấu tranh phản bá quyền quốc tế hiện thời chống lại Liên Bang Sô Viết đang bị suy yếu bởi Hoa Kỳ, Nhật Bản và Âu Châu đều sợ không dám phát động một cuộc chiến tranh.  Dõi nhìn cuộc xâm lăng của Việt Nam vào Căm Bốt và các sự khiêu khích dọc theo biên giới Trung Quốc, chính CHNDTQ phải lãnh vai trò lãnh đạo trong cuộc đấu tranh.  “Cuộc hoàn kích tự vệ: self-defense counterattack”, họ Đặng lập luận, được nhắm không chỉ vào một cuộc tranh chấp biên giới mà vào tình trạng rộng lớn hơn tại Đông Nam Á và ngay cả trên toàn thể thế giới.

       Thứ nhì, họ Đặng nhấn mạnh rằng Trung Quốc cần một môi trường an toàn, đáng tin cậy cho chương trình bốn hiện đại hóa của nó.  CHNDTQ không thể tự để mình bị đe dọa bởi Liên Bang Sô Viết ở phía bắc và Việt Nam ở phía nam, sẽ “ép chúng ta ở giữa”.  Trung Quốc, ông tin tưởng, cần phải lột trần sự rỗng tuếch trong lời khoa trương của Việt Nam là “quyền lực quân sự mạnh thứ ba trên thế giới” và “luôn luôn chiến thắng”.  Nếu Trung Quốc không chịu hành động, họ Đặng tuyên bố, nó sẽ chỉ tiếp sức cho sự xâm lược của Việt Nam và có thể khuyến khích Liên Bang Sô Viết tiến vào tự phương bắc.  Cuộc hoàn kích của Trung Quốc chính vì thế cũng sẽ gửi một lời cảnh cáo đến Liên Bang Sô Viết.

       Thứ ba, họ Đặng lập luận rằng bởi QĐGPNDTQ đã không tham dự một cuộc chiến tranh nào trong ba mươi năm, các nhà lãnh đạo Trung Quốc không thể “đoan chắc rằng quân đội của chúng ta vẫn còn đủ giỏi giang”.  Ông đồng ý với quyết định gần đây của QUTƯ để gia tăng sự huấn luyện nhưng tin tưởng rằng sự chiến đấu thực sự sẽ còn có lợi nhiều hơn nữa.  Họ Đặng lo sợ về tiếng tăm của QĐGPN DTQ, bị thương tổn nhiều trong các năm gần đây do hậu quả của Cuộc Cách Mạng Văn Hóa.  Ông tin rằng một cuộc chiến tranh thành công đánh Việt Nam sẽ giúp tái lập tiếng tăm của QĐGPNDTQ và cung cấp nhiều sĩ quan với kinh nghiệm chiến tranh hơn. 83

       Tại một phiên họp mở rộng của Bộ Chính Trị ĐCSTQ hôm 31 Tháng Mười Hai 1978, họ Đặng chính thức đề nghị một cuộc chiến tranh trừng phạt đánh Việt Nam. 84Rõ ràng bị ảnh hưởng bởi cuộc xâm lăng của Việt Nam vào Căm Bốt, các tham dự viên khác đã không chỉ chấp nhận đề nghị của họ Đặng về các cuộc tấn công vào Lạng Sơn, Cao Bằng, và Lào Cai, mà còn đưa ra nhiều sự thay đổi cho kế hoạch chiến tranh nguyên thủy bằng việc bao gồm một sự bố trí hai quân đoàn bổ túc để tấn công Điện Biên Phủ từ Mengla, Vân Nam, xuyên qua Lào hầu đặt ra một sự đe dọa trực tiếp hơn vào Hà Nội.  Bộ Chính Trị cũng đã quyết định kéo dài các cuộc hành quân từ mười lăm ngày thành hai mươi ngày nhằm tiêu diệt từ ba đến năm sư đoàn Việt Nam. 85 Tổng hợp mọi dấu hiệu chỉ dẫn, các tham dự viên, kể cả Hoa Quốc Phong, đã nhất trí ủng họ đề nghị của họ Đặng. 86 Tại phiên họp, họ Đặng đã chỉ định Xu Shiyou chỉ huy các cuộc hành quân từ Quảng Tây ở phía đông và và Yang Dezhi (tư lệnh Quân Khu Vũ Hán) chỉ huy các cuộc hành quân từ Vân Nam bên cánh tây, gạt qua một bên Wang Bicheng, tư lệnh Quân Khu Côn Minh. 87

       Lý do của sự thay đổi cấp chỉ huy tại Vân Nam thì không được tiết lộ. 88 Sau khi trở lại quyền hành, họ Đặng ngày càng trở nên lo âu về phẩm chất chính trị của QĐGPNDTQ, đặc biệt về lòng trung thành của các sĩ quan quân đội cao cấp.  Các cuộc thanh trừng chính trị kể từ cuối thập niên 1950 và mười năm của Cuộc Cách Mạng Văn Hóa (1966-1976) đã gieo rắc sự phân hóa trong hàng ngũ các vị tướng lĩnh già và đã khiến nhiều người nuôi dường sự bất mãn đối với các kẻ khác.  Từ 20 Tháng Mười Hai 1978 đến 3 Tháng Một 1979 một phiên họp mở rộng của QUTƯ được tham dự bởi các sĩ quan cao cấp từ ba tổng hành dinh và từ mọi binh chủng và các quân khu bị phân hóa vào sự chua chát, khi các tham dự viên đã trao đổi các sự tố cáo gay gắt.  Thống Chế họ Xu đã không giữ được phiên họp trong trật tự, và họ Đặng đã kết thúc phiên họp mà không đạt được bất kỳ sự đồng thuận nào. 89 Một tham dự viên – Zhang Sheng, một sĩ quan của Bộ Tổng Tham Mưu và là con của Tướng Zhang Aiping, một lãnh đạo quân đội cao cấp của QĐGPNDTQ – sau này lập luận rằng nếu không phải vì có cuộc chiến tranh với Việt Nam vài tuần lễ sau đó, sự rối loạn giữa các sĩ quan quân đội cao cấp có thể còn kéo dài.  QĐGPNDTQ trong năm 1979 rõ ràng không phải là lực lượng quân sự có năng lực đã từng chiến đấu trong Chiến Tranh Triều Tiên và trong các cuộc đụng độ biên giới với Ấn Độ và Liên Bang Sô Viết.  Họ Zhang tuyên bố rằng họ Đặng có lẽ đã dùng cuộc chiến tranh đánh Việt Nam để tái khẳng định sự kiểm soát trên quân đội. 90

       Một loạt các sự thay đổi trong giới lãnh đạo QĐGPNDTQ hồi đầu thập niên 1980 thoat nhìn có thể làm liên tưởng rằng cuộc chiến tranh 1979 với Việt Nam đã gợi hứng cho sự tái tổ chức này, nhưng trong thực tế sự thu xếp gọn ghẽ QĐGPNDTQ và hệ thống chỉ huy của nó đã được cứu xét kỹ lưỡng trước khi có chiến tranh.  Kết quả gây sững sờ của QĐGPNDTQ trong cuộc chiến chỉ xác nhận nhu cầu cho các sự thay đổi toàn bộ. 91 Sự tái tổ chức sau này không liên hệ đến sự thay đổi cấp chỉ huy vào lúc sắp sửa có chiến tranh, khi họ Đặng gửi hai phó tổng tham mưu đến Côn Minh để giám sát sự di chuyển và chuẩn bị chiến tranh. 92 Tại Bắc Kinh, nhà lãnh đạo Trung Quốc đã chỉ định hai phụ tá, Yang Yung và Wang Shangrong, để phối hợp các hoạt động quân sự của hai quân khu, sẽ thi hành các sứ mệnh của họ một cách độc lập. 93

       Ngay dù họ Đặng ngày càng được nhìn như vị lãnh đạo tối cao giống như họ Mao, ông vẫn phải tham khảo với các đồng sự cao cấp đáng tin cậy trước khi đưa ra một quyết định.  Họ mang nặng trong đầu nhiều bất trắc then chốt – rằng Liên Bang Sô Viết sẽ phóng ra một cuộc tấn công trả đũa vào Trung Quốc; rằng Hoa Kỳ sẽ tìm cách trục lợi từ tình hình; rằng công luận thế giới sẽ kết án CHNDTQ; và rằng cuộc chiến tranh với Việt Nam sẽ cản trở nỗ lực mới của Trung Quốc nhằm canh tân hóa kinh tế. 94Họ Đặng đã mời một trong những đồng sự thân cận nhất của ông, Trần Vân (Chen Yun) cân nhắc các lợi điểm và bất lợi của một cuộc chiến tranh với Việt Nam.  Sau khi nghiền ngẫm vấn đề, họ Trần đã không chỉ đưa ra sự hậu thuẫn trọn ven của ông mà còn gióng lên một âm điệu vững tin. 95 Ông hiển nhiên đã góp phần thuyết phục họ Đặng rằng một hành động quân sự ngắn gọn hạn chế, tự vệ chống lại Việt Nam sẽ không khiêu khích sự can thiệp của Mạc Tư Khoa và sẽ có ít tác động trên sự cải cách kinh tế trong nước.

       Để ngăn chặn tình hình vượt khỏi sự kiểm soát, Bộ Chính Trị ĐCSTQ kế đó đã quyết định bất kể kết quả sẽ đạt được ra sao trên chiến trường, sau khi đã chiếm đoạt được hai tỉnh lỵ Việt Nam dọc biên giới – Lạng Sơn và Cao Bằng – các lực lượng QĐGPNDTQ sẽ ngừng cuộc tiến công của chúng, giải giới khỏi sự giao tranh, và rút lui.96 Triển vọng một cuộc chiến tranh ngắn được thiết kế để xoa dịu các sự lo ngại và triệt hạ sự chống đối trong nước.  Tuy thế, các nhà lãnh đạo Trung Quốc không thể hạ thấp sự cảnh giác của họ, và họ đã cho các binh sĩ thuộc các quân khu phía bắc và tây bắc gia tăng sự ứng chiến đối với các cuộc tấn kích khả hữu của Sô Viết.  Họ cũng nhấn mạnh rằng nếu các lực lượng Sô Viết xâm lăng, binh sĩ Trung Quốc phải “kiên cường giữ vững phòng tuyên trong khi không được tạo ra ấn tượng của sự yếu kém”. 97

       Phiên họp Đêm Cuối Năm đã trì hoàn việc ấn định thời biểu của hoạt động quân sự.  Một số nhà phân tích Tây Phương lập luận rằng CHNDTQ vẫn còn bị kiềm chế bởi các sự quan ngại về phản ứng quốc tế và rằng các chuyến du hành đã được xếp lịch của họ Đặng tới Hoa Kỳ và Nhật Bản được chủ định là để “trắc nghiệm triều sóng”.98 Trong thực tế, các nhà lãnh đạo Trung Quốc lo ngại chính yếu về việc liệu các lực lượng của họ có đủ thời giờ để thực hiện các sự chuẩn bị thích đáng cho cuộc xâm lăng hay không.  Các mệnh lệnh khởi đầu cho Quảng Châu và Côn Minh rằng “mọi đơn vị phải đến được các vị trí đã chỉ định của chúng vào ngày 10 Tháng Một 1979 và tức thời hoàn tất các sự chuẩn bị chiến đấu”. 99 Tuy nhiên, các binh sĩ Trung Quốc đã không tham dự vào bất kỳ cuộc chiến nào từ 1969, và nhiều người trong họ không thể hiểu được việc tiến tới chiến tranh chống lại một đồng minh truyền thông và một quốc lân cận nhỏ bé. 100 Không lâu sau phiên họp Đêm Cuối Năm, họ Đặng đã phái Yang Yong, phó tổng tham muu, Wei Guoping, chủ nhiệm Tổng Cục Chính Trị, và Zhang Zhen, chủ nhiệm Tổng Cục Tiếp Vận (Hậu Cần), đi thanh tra sự ứng chiến của các binh sĩ tại Vân Nam và Quảng Tây. 

       Kinh hoảng vì sự thiếu các sự chuẩn bị, họ Zhang tức thời khuyến cáo việc trì hoãn chiến tranh trong một tháng.  Ông sau này nhớ lại rằng QUTƯ đã đồng ý triển hạn hành động quân sự cho đến giữa Tháng Hai 1979. 101 Vào ngày 22 Tháng Một họ Đặng gặp gỡ tại nhà với các nhà lãnh đạo chính của QUTƯ: Xu Xiangqian, Nie Rongzhen, và Geng Biao.  Yang đã báo cáo về chuyến du hành gần đó của ông ta đến mặt trận và đưa ra các đề nghị cho cuộc chiến tranh. 102 Hầu như chắc chắn rằng tại buổi họp này các nhà lãnh đạo Trung Hoa đã không chỉ tái xác định quyết định chiến tranh, mà còn quyết định đình chỉ kế hoạch tấn công Việt Nam từ Vân Nam xuyên qua Lào.  Các lực lượng Việt Nam đã sẵn chiếm cứ bộ phận quan trọng của Căm Bốt vào khoảng giữa Tháng Một, các nhà lãnh đạo ĐCSTQ không tin tưởng rằng một cuộc tấn công của QĐGPNDTQ từ phương bắc lại sẽ ảnh hưởng đáng kể đến các cuộc hành quân của Hà Nội tại phương nam.  Hai ngày sau đó, Bộ Tổng Tham Mưu triệu tập tham mưu trưởng của Quân Khu Quảng Châu lên Bắc Kinh để thẩm duyệt chung cuộc kế hoạch chiến tranh, chuyển chỉ thị của họ Đặng rằng các binh sĩ phải sẵn sàng vào ngày 15 Tháng Hai 1979 để tiến hành sứ mệnh của họ nhằm loại trừ các lực lượng đối phương tại Lạng Sơn và Cao Bằng.  Để trợ giúp cho hoạt động, hai quân đoàn bổ túc được tháo gỡ từ kế hoạch xâm lăng bị từ bỏ ở miền tây bắc được di chuyển đên tăng viện cho các cuộc tấn công từ Quảng Tây.  Các tham dự viên trong phiên họp đã đặt tên cho hoạt động sắp diễn ra là một cuộc “hoàn kích tự vệ chống lại Việt Nam”. 103

 

TÌM KIẾM SỰ ỦNG HỘ CỦA HOA THỊNH ĐỐN

       Vào ngày 28 Tháng Một 1979, khi các binh sĩ Trung Quốc đã chuẩn bị cho chiến tranh đánh Việt Nam, Đặng Tiểu Bình bước lên một phi cơ Boeing 707 sang Hoa Thịnh Đốn trong cuộc thăm viếng lịch sử của ông tại Hoa Kỳ.  Ông đã ngồi lầm lì trong buồng riêng của ông, rõ ràng đắm mình trong suy tưởng và nhận biết được tầm hệ trọng của chuyến đi. 104 Cuộc thăm viếng của ông sẽ hoàn tất một hành trình khởi xướng bởi họ Mao gần một thập niên trước đây nhằm trui rèn một mối quan hệ chiến lược với Hoa Kỳ.  Họ Đặng rõ ràng không chắc chắn là người Mỹ sẽ phản ứng trước cuộc chiến tranh đã hoạch định với Việt Nam ra sao.  Các nhà lãnh đạo Trung Quốc rõ ràng đã giả định rằng Trung Quốc và Hoa Kỳ có cùng các mục tiêu chiến lược và sẽ tạo thành một mặt trận thống nhất chống lại bá quyền Sô Viết.  Một trong những mục địch quan trọng (nếu không nói ra) của chuyến du hành của họ Đặng là để liên kết Hoa Kỳ với Trung Quốc trong việc đối phó với liên minh Sô Viết – Việt Nam tại Đông Á.105 Lá bài chủ của họ Đặng là kế hoạch quân sự của Trung Quốc chống lại Việt Nam, kế hoạch mà ông ta mong muốn giành đoạt được sự ủng hộ của Hoa Kỳ.  Theo Geng Biao, họ Đặng đã đề nghị rằng Hoa Kỳ hãy phái các tàu hải quân của nó đến Biển Nam Hải để ngăn chặn các hoạt động hải quân của Sô Viết trong khi trợ giúp Trung Quốc tin tức tình báo về các chiếc tàu của Việt Nam.  Các nhà lãnh đạo Trung Quốc dường như tin rằng việc trao cho Hải Quân Hoa Kỳ sự tiếp cận với căn cứ hải quân ở Yalin trên đảo Hải Nam “sẽ dẫn dắt đến sự ổn cố của Đông Nam Á”. 106

       Lịch trình của họ Đặng tại Hoa Thịnh Đốn bao gồm ba phiên họp chính thức với Tổng Thống Carter.  Trong hai phiên họp đầu tiên, họ Đặng và Carter đã trao đổi quan điểm về các vấn đề thế giới, và tại phiên họp thứ ba họ hoạch định việc thảo luận về sự phát triển các quan hệ song phương. 107 Vào buổi chiều ngày 28 Tháng Một 1979, vài giờ sau khi đến Hoa Thịnh Đốn, họ Đặng yêu cầu một phiên họp đặc biệt với Carter để thảo luận về vấn đề Việt Nam, điều làm ngạc nghiên đối với các vị chủ nhà Mỹ đón tiếp ông. 108 Phiên họp, được tổ chức tại Phòng Bầu Dục vào cuối buổi chiều ngày 29 Tháng Một ngay sau khi chấm dứt buổi họp chính thức thứ nhì, với sự tham dự của họ Đặng, Bộ Trưởng Ngoại Giao Hoàng Hoa (Huang Hua), và Thứ Trưởng Ngoại Giao Zhang Wenjin bên phía Trung Quốc, và Tổng Thống Carter, Phó Tổng Thống Walter Mondale, Bộ Trưởng Ngoại Giao Cyrus Vance, và Brzezinski bên phía Hoa Kỳ. 109 Brzezinski trong hồi ký của mình kể lại rằng nhà lãnh đạo Trung Quốc đã nói “trong cung cách trầm tĩnh, cương quyết, và chắc chắn” về quyết định của Trung Quốc tiến đánh Việt Nam.  Họ Đặng thông báo với phía Mỹ rằng để đối đầu với sự bành trướng của Sô Viết, Trung Quốc “xem là điều cần thiết để đưa ra các sự kiềm chế các tham vọng hoang đàng của Việt Nam và dạy cho họ một bài học hạn chế thích đáng”.  Không tiết lộ các chi tiết cụ thể về kế hoạch của Trung quốc, họ Đặng phác họa các sự đáp ứng khả hữu của Sô Viết và các phương cách để đối phó với chúng.  Ông ta nói rằng nếu “khả tính xấu nhất” xảy ra, Trung Quốc “sẽ kiên định cầm cự” và sẽ chỉ yêu cầu “sự ủng hộ tinh thần” của Hoa Kỳ trên diễn trường quốc tế.  Carter đã không đưa ra một sự đáp ứng tức thời và thay vào đó chỉ nhắc nhở vị khách Trung Quốc hãy dè dặt trong việc đối phó với một tình hình khó khăn như thế. 110

       Ngày kế tiếp, họ Đặng đã nhận được một thư viết tay từ Carter, người đã tìm cách can ngăn một cuộc tấn công của Trung Quốc vào Việt Nam.  Tổng Thống Carter lập luận rằng một cuộc chiến tranh trừng phạt hạn chế sẽ không có hiệu quả trên sự chiếm đóng của Việt Nam tại Căm Bốt, và ông cảnh cáo rằng nó có thể lôi kéo Trung Quốc vào một vũng lầy.  Carter cũng tiên đoán rằng một cuộc xâm lăng vào Việt Nam sẽ làm hỏng nỗ lực của Trung Quốc muốn vun xới một hình ảnh yêu chuộng hòa bình trên thế giới và có thể khiến người Mỹ lo âu rằng hành động quân sự của Trung Quốc trong tương lai sẽ làm phương hại đến các quyền lợi của Hoa Kỳ trong vùng. 111 Vào ngày 30 Tháng Một 1979, trong một phiên họp riêng khác với Carter, họ Đặng tỏ vẻ cương quyết và cứng rắn, nhấn mạnh rằng Trung Quốc phải trừng trị Việt Nam và rằng QĐGPNDTQ sẽ giới hạn hoạt động của nó vào một cuộc động binh ngắn ngủi.  Ông thừa nhận rằng phản ứng quốc tế có thể bị phân hóa vào lúc đó, nhưng ông tin tưởng rằng công luận sẽ tán thành Trung Quốc trong trường kỳ. 112 Phản ứng quốc tế dội ngược tiềm ẩn sẽ không làm nhụt chí nhà lãnh đạo Trung Quốc bởi ông ta sẽ không lùi bước trước bất kỳ điều gì một khi đã quyết định trong đầu. 113 Bất kể các ý kiến không hỗ trợ của Carter, họ Đặng đã không tin rằng Hoa Kỳ sẽ tán thành một sự kết án Trung Quốc về hành động quân sự của nó. 114

       Trước khi rời Hoa Thịnh Đốn để làm một chuyến đi thăm các nới khác của Hoa Kỳ, họ Đặng ngạc nhiên khi hay biết rằng Hoa Kỳ quan tâm đến một căn cứ kiểm thính hỗn hợp Hoa Kỳ – Trung Quốc tại khu vực Tân Cường của Trung Quốc nhằm chống lại Liên Bang Sô Viết.  Cuộc cách mạng Hồi giáo đang tiến bước tại Iran đã phủ trùm sự nghi ngờ trong tương lại về các căn cứ của Hoa Kỳ ở đó.  Theo Brzezinski, sự thiết lập đề nghị tại Trung Quốc có chủ định nhằm trợ giúp Hoa Kỳ chứng thực sự tuân hành của Sô Viết đối với Hiệp Ước Giới Hạn Các Vũ khí Chiến Lược.  Không giống như họ Mao, kẻ đã bác bỏ trong thập niên 1950 đề nghị của Sô Viết về một trung tâm chuyển tiếp phát thanh làn sóng dài hỗn hợp và một trạm tiếp nhận làn sóng dài tại Trung Quốc, họ Đặng bày tỏ sự quan tâm lớn lao và đồng ý cứu xét đề nghị. 115 Rõ ràng là trong cuộc thảo luận riêng sau cùng này giữa Carter, Brzezinski và họ Đặng, hai bên đã đạt được một sự hiểu ngầm rằng Hoa Kỳ sẽ trợ giúp Trung Quốc với việc theo dõi tin tình báo về các lực lượng của Sô Viết tại Viễn Đông. 116 Họ Đặng có nói với Ủy Ban Trung Ương ĐCSTQ hồi Tháng Ba 1979 rằng Hoa Kỳ “đã nói với giọng điệu chính thức” (daguanqiang) một cách công khai chống lại hành động quân sự của Trung Quốc nhưng “trong riêng tư đã nói [với ông] một cách khác” và “thông báo cho chúng ta một số tin tức tình báo” cho thấy rằng không có đơn vị nào trong 54 sư đoàn của Sô Viết tại biên giới Trung Quốc – Sô Viết là có đủ cấp số. 117 Trong chuyến hồi hương, họ Đặng tỏ ra thư giãn. 118 Ông ta cảm nhận rằng một mối quan hệ chiến lược mới giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ đang được phát triển trên căn bản các sự quan tâm chung của hai nước trong việc đối phó với chính sách bành trướng của Sô Viết.  Về vấn đề Việt Nam, phía Hoa Kỳ không bác bỏ hay chỉ trích trực tiếp các kế hoạch của trung Quốc và thay vào đó kêu gọi sự hợp tác tình báo tương lai.

 

KẾT LUẬN: LƯỢNG ĐỊNH QUYẾT ĐỊNH CỦA

TRUNG QUỐC ĐI ĐẾN CHIÊN TRANH

       Vào ngày 11 Tháng Hai 1979, hai ngày sau khi họ Đặng quay về Bắc Kinh, Bộ Chính Trị ĐCSTQ gặp gỡ trong một phiên họp mở rộng.  Họ Đặng đã giải thích bản chất và các mục đích của cuộc tấn công Việt Nam.  Sau đấy, các chỉ huy quân sự địa phương tại Quảng Tây và Vân Nam đã nhận được lệnh phóng ra các cuộc tấn công vào Việt Nam. 119 Vào ngày 14 Tháng Hai, Ủy Ban Trung Ương ĐCSTQ đã gửi một thông tư đến các tổ chức đảng thuộc các tỉnh, quân khu, các tổng cục QĐGPNDTQ, và các bộ trong chính phủ giải thích quyết định của nó để phóng ra cuộc hoàn kích tự vệ.  Mục đích của thông tư này là để cho các tổ chức đảng hay biết về chiến tranh sắp xảy ra và yêu cầu chúng thông báo cho các đảng viên ở cấp tỉnh và trung đoàn quân đội.  Để đối phó với bất kỳ sự chống đối hay quan ngại, thông tư nhấn mạnh rằng cuộc chiến tranh sẽ được giới hạn về không gian, thời gian, và quy mô.  Trích dẫn cuộc xung đột biên giới Trung Quốc – Ấn Độ năm 1962 và các cuộc đụng độ biên giới Trung Quốc – Sô Viết năm 1969, văn thư nhấn mạnh rằng Trung Quốc sẽ không lấy một tấc đất nào của lãnh thổ Việt Nam và sẽ không cho phép CHXHCNVN chiếm cứ một tấc đất nào của Trung Quốc.  Văn kiện đã kết luận bằng việc ghi nhận rằng hoạt động quân sự sẽ hỗ trợ hòa bình và ổn định dọc biên giới và sẽ tạo thuận lợi cho chương trình “bốn hiện đại hóa” của Trung Quốc. 120

       Ngày 17 Tháng Hai đã là ngày mà các quan sát viên phe thứ ba tiên đóan từ lâu.  Họ đã ngờ vực rằng việc ấn định thời biểu của một cuộc tấn kích có liên hệ chặt chẽ với các yếu tố thời tiết.  CHNDTQ sẽ không muốn thực hiện các cuộc động binh quân sự trong mùa mưa, thường bắt đầu trong Tháng Tư, hay tấn công quá sớm khi các lực lượng vũ trang Sô Viết vẫn có thể băng ngang các giòng sông đóng băng dọc theo biên giới Trung Quốc – Sô Viết. 121 Họ Đặng và các nhà lãnh đạo Trung Quốc khác đã cân nhắc mọi giải pháp cũng như các hậu quả khả hữu một khi các binh sĩ của họ vượt quá biên giới Việt Nam, kể cả một sự chạm trán khả dĩ với Liên Bang Sô Viết.  Họ tin tưởng rằng phạm vi và thời khoảng giới hạn của cuộc chiến, mà họ trình bày như một trận “hoàn kích tự vệ”, sẽ chặn đầu các phản ứng tiêu cực trong nước và hải ngoại.  Tuy nhiên, không một ai xem ra đã dự liêu rằng cuộc chiến tranh 1979 sẽ châm ngòi cho các sự đối đầu quân sự liên tục tại biên giới CHNDTQ – CHXHCNVN trong gần một thập niên.

       Theo các học giả Trung Quốc, quyết định của CHNDTQ để phóng ra một cuộc chiến tranh chống Vi8ệt Nam bị ảnh hưởng bởi sự phản ứng thái quá của các nhà lãnh đạo Trung Quốc trước sự đe dọa quân sự của Sô Viết, khiến cho họ theo đuổi sự hợp tác chiến lược với Hoa Kỳ chống lại Liên Bang Sô Viết.  Bởi chính sách này nhấn mạnh sự đối đầu, khuynh hướng của Bắc Kinh đối với cấp vùng trở nên cứng rắn và hiếu chiên.  Các nhà làm chính sach Trung Quốc tin tưởng rằng một cuộc tấn công trừng phạt Việt Nam sẽ quất một đòn vào chiến lược bành trướng toàn cầu của Liên Bang Sô Viết. 122 Tuy thế, các cuộc nghiên cứu này không giải thích một cách thỏa đáng lý do tại sao các nhà lãnh đạo Trng Quốc lại có xu hương phóng đại sự đe dọa của Sô Viết hay tại sao họ Đặng lai hăng hái thông báo với chính quyền Carter về quyết định tấn công Việt Nam, điều gì đó sẽ chỉ xảy ra giữa hai nước liên minh chặt chẽ. 123 Mặc dù yếu tố Sô Viết có ảnh hưởng đến sự cấu tạo quyết định của Trung Quốc, các yếu tố khác, kể cả chính trị nội địa, cũng đóng một vai trò.

       Chính sách của CHNDTQ đối với Việt Nam bị hướng dẫn bởi các sự cứu xét đa diện, từ truyền thống lịch sử cho đến ý thức hệ cách mạng và an ninh quốc gia.  Cảm nhận của các nhà lãnh đạo Trung Quốc về sự ưu việt đã chế ngự các nhận thức của họ về mối quan hệ của Trung Quốc với Việt Nam. 124 Mặc dù các viên chức ở Bắc Kinh đã tuyên bố nhiều lần rằng Việt Nam phải được đối xử như kẻ “ngang hàng”, tác giả Chen Jian nhận xét rằng mỹ từ như thế phản ảnh lòng tin mạnh mẽ của họ rằng “họ đã chiếm giữ một vị thế từ đó ban truyền các giá trị và bộ luật ứng xử sẽ không chế các quan hệ của họ với các lân bang”. 125 CHNDTQ tuyên bố rằng nó đã không hề áp đặt các điều kiện chính trị và kinh tế trên viện trợ quân sự cho Hà Nội trong hai thập niên trước đó, nhưng nó đã đòi hỏi Hà Nội nhìn nhận vai trò hàng đầu của Trung Quốc trong việc ủng hộ các phong trào giải phóng dân tộc. 126 “Thái độ xấu xa” của Việt Nam đối với Trung Quốc, đặc biệt sự liên minh của nó với Liên Bang Sô Viết, đã diễn ra như một sự sỉ nhục người Trung Quốc, các kẻ muốn trừng phạt đồng minh xưa kia nay phản bội họ.  Cảm xúc này đã đóng một vai trò đáng kể trong việc phát sinh một sự đồng thuận rộng rãi giữa các nhà lãnh đạo quân sự và chính trị Trung Quốc để ủng hộ họ Đặng, nhân vật then chốt thúc đẩy hành động quân sự chống lại Việt Nam.  Về các vấn đề chủ quyền lãnh thổ, vốn thường khuấy đông các xúc cảm trong người Trung Hoa, quan điểm quân sự xem ra sẽ là yếu tố xác định trong các quyết định để khởi phát các sự thù nghịch thực tế.  Phiên họp Tháng Chín 1978 của Bộ Tổng Tham Mưu, trong đó đưa đến các khuyến cáo về phương cách sửa chữa mối quan hệ đang suy đồi với Việt Nam, đã là điểm xuất phát của một cuộc động bình quan trọng.  Họ Đặng đã dùng các khuyến cáo này vừa cho các mục tiêu chiến lược lẫn đối nội.

       Thành tố lịch sử – văn hóa, cùng với cảm thức dân tộc, đã xui khiến các nhà lãnh đạo Trung Quốc phóng ra một cuộc chiến tranh nhằm “dạy cho Việt Nam một bài học”.  Tuy nhiên, chương trình kinh tế mới của Bắc Kinh và mối đe dọa hiện hữu của Sô Viết, cộng với mùa mưa ở Việt Nam, khiến cho Bộ Chính Trị ĐCSTQ chỉ muốn có một chiến dịch hạn chế và ngắn ngủi.  Chiến tranh đã được thiết kế để không đưa ra một nguy hiểm thực sự cho Hà Nội và chỉ nhằm xói mòn ý chí của Việt Nam muốn chiếm cứ Căm Bốt.  Phe Khmer Đỏ hy vọng rằng QĐGPNDTQ có thể đánh sâu vào lãnh thổ Việt Nam, nhưng không hoạt đông nào như thế đã thực sự xẩy ra.  Dù thế, cuộc tấn công “biểu tượng” của Trung Quốc đã giúp cho phe Khmer Đỏ tránh được sự hủy diệt hoàn toàn và giúp chúng cầm cự được cuộc kháng chiến chống lại các lực lượng Việt Nam xâm chiếm.  Bản chất trừng phạt của cuộc chiến tranh có phải là một mục tiêu thực sự, hay nó chỉ là mỹ từ và một sự phản ảnh cơn tức giận của Bắc Kinh đối với Hà Nội và cuộc xâm lăng Căm Bốt? Nếu giảng dạy một bài học là mục tiêu chính của Trung Quốc, QĐGPNDTQ hẳn phải đánh mạnh để đạt được các kết quả quân sự đáng kể.  Nhưng trong một cuộc phỏng vấn với các ký giả Nhật Bản giữa lúc chiến tranh, họ Đặng xác nhận rằng ông sẽ “không cần các thành quả quân sự”. 127Sau đó ông đã giải thích, “Dạy cho Việt Nam một bài học đã không được đặt trên một sự cứu xét về những gì đang xảy ra giữa Trung Quốc và Việt Nam hay tại Đông Dương, mà đặt trên một sự nghiền ngẫm về vấn đề từ một góc nhìn của Á Châu và Thái Bình Dương, và nói cách khác, từ bình diện cao của chiến lược toàn cầu”. 128Chung cuộc, sự tính toán của ông bị chi phối bởi hai ưu tiên: môi trường an ninh đối ngoại của Trung Quốc và việc cải tổ và mở cửa nền kinh tế của Trung Quốc.

       Hồi cuối thập niên 1970, tư tưởng chiến lược của các nhà lãnh đạo Trung Quốc vẫn còn phản ảnh quan điểm của họ Mao rằng Liên Bang Sô Viết đặt ra sự nguy hiểm lớn nhất cho hòa bình thế giới và cho Trung Quốc.  Mối quan hệ quân sự mới giữa Sô Viết – Việt Nam, sự xâm lăng của Việt Nam vào Căm Bốt, và sự thù nghịch gia tăng của Việt Nam đối với Trung Quốc đã nung sôi sự quan ngại của Trung Quốc về một sự đe dọa gia tăng của Sô Viết đối với Trung Quốc.  Mặc dù họ Đặng đã từ bỏ các chính sách đối nội cấp tiến của họ Mao, ông đã trung thành một cách kiên định với chiến lược “dàn hàng ngang” của vị lãnh đạo Trung Quốc quá cố trong việc thành lập một mặt trận chung với Hoa Kỳ để chống lại Liên Bang Sô Viết.  Sự bắt đầu cuộc cải cách kinh tế theo định hướng thị trường của Trung Quốc đã tăng cường tầm quan trọng của chính trị quyền lực thực dụng đối với tư tưởng chiến lược của Trung Quốc.  Họ Đặng đã đặt sự thành công của sự cải cách kinh tế trên kỹ thuật Tây Phương và đầu tư nước ngoài, đặc biệt từ Hoa Kỳ.  Quyết định của Đặng để chấp nhận các điều kiện của Hoa Kỳ hồi giữa Tháng Mười Hai 1978 có tính chất quan yếu để đạt được hai mục tiêu chiến lược này về mặt đối ngoại cũng như đối nội.  Bất kể sự tính toán thực dụng của họ Đặng về các quyền lợi quốc gia với ít sự kiềm chế ý thức hệ, ông đã ấp ủ hy vọng ngây thơ rằng vấn đề bán vũ khí cho Đài Loan sẽ tự nó được giải quyết khi Trung Quốc phát triển các quan hệ thuận lợi hơn với Hoa Kỳ. 129 Quyết định của Trung Quốc để phóng ra một cuộc chiến tranh trừng phạt chống Việt Nam được nhắm để biểu lộ sự hữu dụng của Bắc Kinh trong việc đối phó với chính sách bành trướng của Sô Viết.  Sự chấp nhận của CHNDTQ đề nghị của Hoa Kỳ để thiết lập hai trạm theo dõi điện tử tại miền tây Trung Quốc đã tạo ra một tài sản quý giá cho cả hai nước nhưng cũng là một gánh nặng cho chính sách của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc trong nhiều năm sau đó. 130 Khi xét tất cả các yếu tố này, mục tiêu trong quyết định của Trung Quốc nhằm sử dụng vũ lực để dạy cho Việt Nam một bài học thì không quan trọng như nhiều người đã nghĩ lúc ban đầu.  Quyết định đi đến chiến tranh thì khó để lượng định nếu không có sự lượng giá kỹ lượng các tình huống địa lý chính trị và nỗ lực của Trung Quốc để cải cách kinh tế — các hoàn cảnh trong năm 1979 khác biệt tự nền tảng với tình hình của năm 1950.  Bất kể lý luận ra sao cho cuộc chiến tranh, cách lãnh đạo độc tài của họ Đặng đã cho phép ông khống chế sự cấu tạo quyết định của Bắc Kinh, và do đó sự khôn ngoan trong quyết định của ông để tấn công Việt Nam vẫn còn là điều có thể tranh luận./-         

___

 

CHÚ THÍCH

1. Renmin Ribao [Nhân Dân Nhật Báo: People’s Daily], 19 Tháng Ba 1979.  Muốn có phiên bản Anh ngữ, xem Beijing Review, 23 March 1979.

2. Harlan W. Jencks, “China’s ‘Punitive’ War on Vietnam: A Military Assessment”, Asian Survey, Vol. 19, No. 8 (August 1979), các trang 802-803); Steven J. Hood, Dragon Entangled: Indochina and the China-Vietnam War (Armonk, NY: M. E. Sharpe, 1992), các trang 50-57; và Edward C. O’Dowd, Chinese Military Strategy in the Third Indochina War: The Last Maoist War (New York: Routledge, 2007), trang 6.

3. Robert S. Ross, The Indochina Tangle: China’s Vietnam Policy, 1975-1979 (New York: Columbia University Press, 1988), trang 253; và Bruce Elleman, Modern Chinese Warfare, 1785-1989 (London: Routledge, 2001, trang 285.  

4. Gerald Segal, Defending China (New York: Oxford University Press, 1985), các trang 225-226.

5. King Chen, China’s war with Vietnam, 1979 (Stanford, CA: Hoover Institution Press, 1987), các trang 85-86, 153.

6. Andrew Scobell, China’s Use of Military Force beyond the Great Wall and the Long March (New York: Cambridge University Press, 20093), các trang 124-143.

7. Các hồi ký nổi bật nhất là của Zhou Deli, Yige gaoji canmouzhang de zishu [Các Hồi Tưởng Cá Nhân Của Một Tham Mưu Trưởng Cao Cấp] (Nanjing: Nanjing chubanshe, 1992); Xu Shiyou de zuihou yizhan [Trận Đánh Cuối Cùng của Xu Shiyou] (Nanjing: Jiangsu renmin chubanshe, 1990); và Zhang Zhen, Zhang Zhen huiyilu [Hồi Ký của Zhang Zhen] (Beijing: Jiefangjun chubanshe, 2003).  Ngoài ra, các địa điểm trên mạng Internet bằng Hán tự có chứa các tài liệu, hồi ký, hồi ức cá nhân, và các đoạn trích từ các ấn phẩm tiếng Hán về cuộc chiến tranh năm 1979 với Việt Nam.  Địa chỉ hữu dụng nhất là “ZhongYue zhangzhen baiwanglu” [Ghi Nhớ về Chiến Tranh Trung-Việt],http://bwl.top81.cn/war79/index.html.

8. Muốn nghiên cứu về quyết định của Trung Quốc trên Chiến Tranh Triều Tiên, xem Shu Guang Zhang, Mao’s Military Romanticism: China and the Korean War, 1950-1953 (Lawrencẹ KS: University Press of Kansas, 1995), chương 4; Chen Jian, Mao’s China and the Cold War (Chapel Hill: University of North Carolina Press, 2001), chương 4; và Xiaoming Zhang, Red Wing over the Yalu: China, the Soviet Union, and the Air War in Korea (College Station: Texas A&M University Press, 2002), chương 3.

9. Ross, The Indochina Tangle, các trang 118-123, 127-128.  Phía Trung Quốc tuyên bố rằng CHNDTQ không thể duy trì cùng múc độ viện trợ cho Việt Nam như nó đã làm trong thời chiến bởi vì nền kinh tế Trung Quốc đang đối diện với các khó khăn lớn lao vào lúc đó.  Xem Gao Ming, biên tập, Zhong Yue guanxi yanbian sishinian [Sự phát triển Các Quan Hệ Trung – Việt Trong Bôn Mươi Năm] (Nanjing, China: Guangxi renmin chubanshe, 1992), trang 114.

10. Chen, China’s War, các trang 35=36.

11. Luo Yuansheng, Baizhan jiangxing Wang Shangrong [Tiểu sử Tướng Wang Shangrong] (Beijing: Jiefangjun wenji chubanshe, 1999), các trang 375-377; và Yang Qiliang và các tác giả khác, Wang Shangrong jiangjun [Tướng Quân Wang Shangrong] (Beijing: Đangai Zhongguo chubanshe, 2000), trang 626.

12. John Vasquez và Marie T. Henechan, “Territorial Disputes and the Probability of War, 1816-1992”, Journal of Peace Research, Vol. 38, No. 2 (2001), các tran 123-138.

13. Guo, biên tập, Zhong Yue guanxi yanbian sishinian, trang 169; Zhou, Yige gaoji canmouzhang de zishu, các trang 241-242.

14. Han Huanzhi, chủ biên, Dangdai Zhongguo jundui de junshi gongzuo [Các Sự Vụ Quân Sự Trung Quốc Đương Đại] (Beijing: Zhongguo shehui kexue chubanshe, 1989), vol. 1, trang 659.

15. Zhou, Yige gaoji canmouzhang de zishu, các trang 239-240.

16. Han Lianlong [? Nianlong], chủ biên, Dangdai Zhongguo waijiao [Ngoại Giao Trung Quốc Đương Đại] (Beijing: Zhongguo shehui kexue chubanshe, 1990), các trang 285-286.

17. Bộ Quốc Phòng Việt Nam, Viện Quân Sử, Yuenan renminjun wushinian [Năm Mươi Năm Quân Đội Nhân Dân Việt Nam], phiên dịch bởi Liu Huanpu và các tác giả khác (Beijing: Junshi Yiwen chubanshe, 1994), các trang 267-268.

18. Brandy Womack, China and Vietnam: The Politics of Asymmetry (New York: Cambridge University Press, 2006), trang 199.

19. Một nghiên cứu gần đây ghi nhận rằng từ 1949 cho đến 2007, Trung Quốc đã có 23 cuộc tranh chấp đất đai với các lân bang của nó trên đất liền và trên biển  và đã sử dụng vũ lực trong sáu lần.  Xem M. Taylor Fravel, Strong Borders, Secure Nation: Cooperation and Conflict in China’s Territorial Disputes (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2008), các trang 1-2.

20. Zhou, Yige gaoji canmouzhang de zishu, các trang 242-243.

21. Zhongguo Renmin Jiefangjun Tongjian” Ủy Ban Biên Tập, Zhongguo renmin jiefangjun tongjian [Tài Liệu Tổng Quát về Giải Phóng Quân của Nhân Dân Trung Quốc, 1927-1996, 3 tập. (Lanzhou, China: Gansu renmin chubanshe, 1997), Tập 2, trang 2173.

22. Trừ khi được trưng dẫn một cách khác, mọi tin tức chi tiết về kế hoạch xâm lăng của Trung Quốc được cung cấp bởi Cai Pengcen, một sinh viên cao học lịch sử tại Đại Học Tây Nam (Southwest University) của Trung Quốc.

23. Zhou, Yige gaoji canmouzhang de zishu, các trang 244-245; Zhang Zhen, Zhang Zhen junshi wenxuan [Tuyển Tập Bài Viết về Quân Sự của Zhang Zhen] (Beijing: Jiefangjun chubanshe, 2005), trang 298; và Wang Hanccheng, Wang Hancheng huijilu [Hồi Ký Wang Hancheng] (Beijing: Jiefangjun chubanshe, 2004), trang 535.  Cả Zhang và Wang đều cho cho hay rằng các binh sĩ thuộc các Quân Khu Thành Đô và Vũ Hán được xem là như quân trừ bị chiến lược của QĐGPNDTQ.

24. Việc này có lẽ đã xảy ra trong một phiên họp của Quân Ủy Trung Ương trong Tháng Mười Một năm 1978.  Xem, Zhang, Zhang Zhen huiyilu, Tập 2, các trang 165-66; và Jin Ye, Hu Juchen, và Hu Zhaocai, Baizhan jiangxing Xu Shiyou [Tiểu sử Tướng Xu Shiyou] (Beijing: Jiefangjun wenyi chubanshe, 1999), các trang 329-331.

25. Geng Biao, “Báo Cáo Bí Mật”, 16 Tháng Một 1979, trong tạp chí Studies on Chinese Communism, No. 166 (15 Tháng Mười, 1980), các trang 150-152.

26. Chen, China’s War, trang 87.

27. Ye Yunglie, Cong Hua Guofeng dao Deng Xiaoping Zhongkang shiyijie sanzhong quanhui qianhou [Từ Hoa Quốc Phong đến Đặng Tiểu Bình: Quanh Phiên Họp Kháng Đại Thứ ba của Ủy Ban Trung Ương Đảng Thứ Mười Một] (Hong Kong: Tiandi Books, 1998), các trang 526-527; Sun Dali, “A Historical Turning Point of New China: The Third Plenum of the Eleventh Central Committee”, trong sách biên tập bởi Lin Zhijian, Xin Zhongguo yaoshi shuping [Duyệt Xét các Biến Cố Quan Trọng của nước Trung Quốc Mới] (Beijing: Zhongyang wenxian chubanshe, 1994), trang 498; và Xiao Jinguang, Xiao Jinguang huiyilu xuji [Hồi Ký Xiao Jinguang: Tục Biên] (Beijing: Jiefangjun chubanshe, 1988), các trang 361-363.

28. Phiên Họp Khoáng Đại Thứ Ba của Ủy Ban Trung Ương Đảng Thứ Mười, được tổ chức từ 16 đến 21 Tháng Bẩy 1977, đã chỉ định họ Hua làm chủ tịch ĐCSTQ với sự kiểm soát trọn vẹn các công việc của đảng, nhà nước, và quân đội.  Họ Ye vẫn còn phụ trách quân đội, và họ Wang được thăng chức làm phó chủ tịch ĐCSTQ một tháng sau đó, chịu trách nhiệm về việc tổ chức đảng, tuyên truyền và an ninh công cộng.  Xem Ye, Cung Hua Guofeng dao Deng Xiaoping, các trang 222, 227, 235-236, 240.

29. Deng Xiaoping, Deng Xiaoping wenxuan [Văn Tuyển Đăng Tiểu Bình] (Beijing: Renmin chubanshe, 1983), Tập 2, trang 65.

30. Ye, Cung Hua Guofeng dao Deng Xiaoping, các trang 222- 226; và Sun, “A Historical Turning Point of New China”, các trang 478-480.

31. Lee Kuan Yew, From The Third World to First: The Singapore Story, 1965-2000 (New York: Anchor Press, 2000), các trang 601-602.

32. Chen, China’s War, trang 85.

33. Mặc dù họ Wang vẫn còn là phó chủ tịch ĐCSTQ, ông không còn kiểm soát văn phòng chính của đảng, hay đơn vị bảo vệ trung ương của QĐGPNDTQ.  Ye, Cong Hua Guofeng, các trang 463-528.

34. Deng Xiaoping, Deng Xiaoping wenxuan [Văn Tuyển Đặng Tiểu Bình], Tập 3 (Beijing: Renmin chubanshe, 1993), trang 269.

35. Li Shenzhi, Li Shenzhi wenji [Tuyển tập các bài viết của Li Shenzhi] (Beijing: không ghi nhà xuất bản, 2004), trang 334.

36. Qian Jiang, Deng Xiaoping yu ZhongMei jianjiao fengyun [Đặng Tiểu Bình và Sự Thiết Lập Mối Quan Hệ Ngoại Giao giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ] (Beijing: Zhonggong dangshi chubanshe, 2005), trang 153; và Gong Li, Deng Xiaoping yu Meiguo [Đặng Tiểu Bình và Mỹ Quốc](Beijing: Zhonggong dangshi chubanshe, 2004), trang 236.

37. Qiang Zhai, China and the Vietnam Wars, 1950-1975 (Chapel Hill: University of North Carolina Press, 2000), trang 214.

38. “Comrade B on the Plot of the Reactionary Chinese Clique against Vietnam (1979)” [Đồng chí B – nhiều phần là Lê Duẩn – nói về Âm Mưu của Tập Đoàn Trung Quốc Phản Động chống lại Việt Nam (1979), chú của người dịch], được phiên dịch sang Anh ngữ bởi Christopher E. Goscha, The Cold War International Historical Project Bulletin, No. 12/13 (Fall/Winter 2001), các trang 281, 284, 289.  Cũng xem, Odd Arne Westad, và các tác giả khác, đồng biên tập, “77 Conversations between China and foreign Leaders on the Wars in Indochina, 1964-1977”, CWIHP Working Paper No. 22, Cold War International History Project, Washington, DC, trang 57.

39. Đây là số thống kê chính thức của Trung Quốc, nhưng cách thức tính toán thì không rõ ràng.  Theo một nguồn tin Trung Quốc chính thống, Trung Quốc đã cung cấp cho Bắc Việt Nam một tổng số là 4.26 tỷ Nhân Dân Tệ (RMB) về viện trợ quân sự từ năm 1950 đến 1974.  Li Ke và Hao Shengzhang, Wenhua dagemin zhong de jiefangjun[QĐGPNDTQ trong cuộc Cách Mạng Văn Hóa] (Beijing: Zhonggong dangshi ziliao chubanshe, 1989), trang 409.

40. Guo, biên tập, Zhong Yue guanxi, trang 106.

41. Luo, Baizhan jiangxing Wang Shangrong, trang 377.

42. Xem Westad et al., đồng biên tập, “77 Conversations”, các trang 94-98, 194-195.

43. Lee, From the Third World, trang 595.

44. Raymond Aron, Peace and War: A Theory of International Relations (Garden City, NY: Anchor Press, 1973), trang 19.

45. Thí dụ, trong Tháng Ba 1978, nhà lãnh đạo Sô Viết Tối Cao của Liên Bang Sô Viết (USSR) có gửi một thông điệp đên Ủy Ban Thường Vụ của Quốc Hội Nhân Dân Trung Quốc đề nghị rằng Liên Bang Sô Viết và Trung Quốc công bố một bản tuyên bố thân hữu về các nguyên tắc hướng dẫn các quan hệ nhà nước.  Phía Trung Quốc đã công khai bác bỏ đề nghị này.

46. Muốn có quan điểm của họ Đặng về Liên Bang Sô Viết, xem Bản Ghi Nhớ Cuộc Đàm Thoại, Brzezinski-Deng, 21 Tháng năm 1978, trong Hô Sơ China Vertical File, Jimmy Carter Library (JCL).  Cũng xem, Wang Zhongchun, “The Soviet Factor in Sino-American Normalization, 1969-1979”, trong sách đồng biên tập bởi Willkiam C. Kirby, Robert S. Ross và Gong Li, Normalization of U.S. –China Relations: An International History (Cambridge, MA: Harvard University Asia Center, 2005), các trang 165-166.

47. Wang, “The Soviet Factor in Sino-American Normalization, 1969-1979”, các trang 158-164.

48. Văn Khố Bộ Ngoại Giao, CHNDTQ, Weiren de zuji: Deng Xiaoping waijiaohuedong dashiji [Các Dâu Chân của Một Người Vĩ Đại: Tài Liệu về sự Tham Dự của Đặng Tiểu Bình trong Các Biến Cố Ngoại Giao Quan Trọng] (Beijing: Shijie zhishi chubanshe, 1998), trang 158.

49. Bản Ghi Nhớ Cuộc Đàm Thoại, Brzezinski-Deng, 21 Tháng Năm 1978.

50. Kyodo News, 26 Tháng Hai 1979, trong U.S. Foreign Broadcast Information Service, Daily Reports: China (FBIS-PRC) 26 February 1979, trang A6.

51. Đặng Tiểu Bình tin tưởng rằng chiến tranh đánh Việt Nam sẽ chứng tỏ rằng “Trung Quốc từ chối không bị dẫn dắt bởi các sự ngụy biện (buxinxie)”.  Xem Deng Xiaoping,Deng Xiaoping junshi wenji [Tuyển Tập Các Bài Viết Về Quân Sự của Đặng Tiểu Bình] (Beijing: Junshi kexue chubanshe, 2004), Tập 3, trang 177.

52. Văn thư từ Stanfield Turner gửi Brzezinski, 21 Tháng Mười Một 1978, trong NLC-26-57-1-6-4, JCL.

53. Wang, “The Soviet Factor in Sino-American Normalization, 1969-1979”, trang 166.  Học giới Tây Phương hiện nay không đưa ra bằng chứng về một vai trò của Sô Viết trong quyết định của Việt nam nhằm xâm lăng Căm Bốt.  Xem Stephen J. Morris, Why Vietnam Invaded Cambodia: Political Culture and the Causes of War (Stanford, CA: Stanford University Press, 1999), các trang 215-217.

54. Min Li, Zhong Yue zhanzheng shinian [Trung – Việt Chiến Tranh Thập Niên] (Chengdu, China: Sichuan daxue chubanshe, 1993), trang 15.

55. Cùng nơi dẫn trên, các trang 16-17.

56. Zhou, Yige gaoji canmouzhang de zishu, trang 246.

57. Qian, Deng Xiaoping, trang 151.

58. Zhong Wen và Lu Haixiao, đồng biên tập, Bainian Deng Xiaoping [Bách Niên Đặng Tiểu Bình], Tập 2 (Beijing: Zhongyang wengxian chubanshe, 2004), trang 160.  Cũng xem Gong Li, “The Difficult Path to Diplomatic Relations: China’s U.S. Policy, 1972-1978”, trong sách biên tập bởi Kirby, Ross và Li, Normalization of U.S. – China Relations, trang 315.

59. Gong, “The Difficult Path to Diplomatic Relations”, trang 140.

60. Leng Rong và Wang Zouling, đồng biên tập, Deng Xiaoping nianpu [Niên Biểu về Cuộc Đời của Đăng Tiểu Bình, 1975-1979] (Beijing: Zhongyang wenxian chubanshe, 2004), Tập 1, trang 417.

61. Patrick Tyler, A Great Wall: Six Presidents and China – An Investigative History (New York: A Century Foundation Book, 1999), trang 260.

62. Wang Taipng, biên tập, Zhonghua renmin gongheguo waijiaoshi [Trung Hoa Nhân Dân Cộng Hòa Quốc Ngoại Giao Sử] (Beijing: Shijie zhishi chubanshe, 1999), Tập 3, trang 378.

63. Qian, Deng Xiaoping, trang 156.

64. Bản Ghi Nhớ Cuộc Đàm Thoại (Memcon), Carter-Chai, 19 Tháng Chín 1978, trong hồ sơ China Vertical File, JCL.

65. Văn Thư từ Brzezinski gửi Carter, 5 Tháng Mười Hai 1978, trong China, Box 9, Brzezinski File, JCL.

66. Vào các ngày 5, 9 và 11 Tháng Mười Hai, họ Đặng đã dùng nửa ngày với các người viết diễn văn của ông để duyệt xét bài diễn văn sau cùng mà ông sẽ đọc tại Hội Nghị Công Tác Trung Ương (Central Work Conference), dự trù vào ngày 13 Tháng Mười Hai.  Xem Leng và Wang, đồng biên tập, Deng Xiaoping nianpu, Tập 1, các trang 448-449.

67. Min, Zhong Yue zhanzheng shinian, trang 18.

68. Văn thư từ Woodcock gửi Vance, 13 Tháng Mười Hai 1978; và từ Woodcock gửi Brzezinski, 14 Tháng Mười Hai 1978, trong China Vertical File, JCL.

69. Văn thư Woodcock gửi Brzezinski, 15 Tháng Mười Hai 1978, trong China Vertical File, JCL.

70. Li Jie, “China’s Domestic Politics and the Normalization of Sino-U.S. Relations, 1969-1979”, trong sách đồng biên tập bởi Kirby, Roos và Li, Normalization of U.S. – China Relations, trang 87.

71. Li, Li Shengzhi wenji, trang 335.

72. Geng, “Báo Cáo Bí Mật”, trang 149.

73. Chen, China’s War, các trang 85-87; Ross, Indochina Tangle, các trang 23-31; và Scobell, China’s Use of Military Force, các trang 130-132.

74. Thí dụ, xem Liu Jixian et al., đồng biên tập, Ye Jianying nianpu [Diệp Kiếm Anh Niên Biểu] (Beijing: Zhongyang wenxian chubanshe, 2007); Fan Shuo, chủ biên, Ye Jianying zhuan [Tiểu Sử Diệp Kiếm Anh] (Beijing: Dangdai Zhongguo chubanshe, 1997); Zhou Junlun, chủ biên, Nie Rongzhen nianpu [Niên Biểu Cuộc Đời Nie Rongzhen] (Beijing: Renmin chubanshe 1999); và Zhu Yu, chủ biên, Li Xiannian zhuan, 1909-1949 [Tiểu Sử Lý Tiên Niệm] (Beijing: Zhongyang wenxian chubanshe, 1999).

75. Tân Hoa Xã, Nhóm Tham Khảo Quốc Tế, Woguo dui Yeunan ziwei huanjizhan ziliaoji [Tuyển Tập về Cuộc Hoàn Kích Chiến Tự Vệ Của Xứ Sở Chúng ta Chống Lại Việt Nam, 17 Tháng Hai – 19 Tháng Ba 1979] (Beijing: China News Agency International Reference Group, 1979), các trang 16-17.

76. Liu Zhi và Zhang Lin, đồng biên tập, Xu Xiangqian zhuan [Tiểu Sử Xu Xiangqian] (Beijing: Contemporary China Press, 1997), các trang 549, 553-554.

77. Các nguồn tin của tôi báo cho tôi hay rằng sự chống đối của họ Diệp về cuộc chiến tranh đánh Việt Nam đã bị thúc đẩy bởi một thành viên trong gia đình của ông.

78. Liu và các tác giả khác, đồng biên tập, Ye Jianying nianpu, trang 1165.

79. Tại cuộc họp buổi tối của Ngày QĐGPNDTQ năm 1977, khi ảnh của họ Đặng được chiếu trên màn ảnh lớn, mọi người tham dự la lên vì vui mừng và đáp ứng với sự tán thưởng nồng nhiệt.  Bởi họ Đặng không phải là tổng tư lệnh, Giới Lãnh Đạo Trung Ương đã xem sự đón tiếp ông là một biến cố chính trị nghiêm trọng và đã phổ biến một thông tư phê bình sự tiếp đón như một hành động coi thường các quy lệ và kỷ luật đảng. Được nghe nói rằng Tổng Cục Chính trị đã từ chối không chuyển thông tư đến các đơn vị trực thuộc.  Zhang Sheng, Cong zhanzheng zhong zoulai: Liangdai junren de duihua [Đến Từ Chiến Tranh: Một Cuộc Đối Thoại giữa Hai Thế Hệ Chiến Sĩ] (Beijing: China Youth Press, 2007), các trang 412-413.

80. Ye, Cong Hua Guofeng, trang 212.

81. Liu và các tác giả khác, đồng biên tập, Ye Jianying, các trang 1158, 1165.

82. Liu Huaqing nhớ lại rằng khi ông là phụ tá Tổng Tham Mưu Trưởng hồi đầu năm 1979, Bộ Tổng Tham Mưu luôn luôn chuyển các văn kiện quan trọng đến họ Đăng xin phê chuẩn.  Xem Liu Huaqing huiyi lu [Hồi Ký của Lưu Hoa Thanh] (Beijing: PLA Press, 2004), trang 394.

83. Họ Đặng đã đưa ra các nhận xét này tại một phiên họp của Ủy Ban Trung Ương ĐCSTQ hôm 16 Tháng Ba 1979 thảo luận về nhu cầu một cuộc phản công dọc biên giới Trung Quốc – Việt Nam.  Toàn thể bản văn được cung cấp tại: http://wenku.baidu.com/view/d4c5afeb172ded630b1cb607.html.  Một trích đoạn được cung cấp trong Deng Xiaoping nianpu, Tập 1, các trang 492-493.

84. Zhang, Huiyilu, Tập 2, trang 166.

85. Hai quân đoàn bổ túc là quân đoàn 50 từ Quân Khu Thành Đô và Quân Đoàn 54 từ Quân Khu Vũ Hán.  Cả hai đã nhận được lệnh động viên vào ngày 5 Tháng Một 1979.  Cai Pengcen, “Those Events Happened in 1979”, http://blog.sina.com.cn/s/blog_476745601008im7.html.

86. Ye Jianying đang đi nghỉ hè tại Thượng Hại và vì thế đã không tham dự.  Xem Liu Jixian và các tác giả khác, đồng biên tập, Ye Jianying nianpu, trang 1165.

87. Jin, Hu, và Hu, Baizhan jianxing Xu Shiyou, trang 332; và Wang Xuan, Mao Zedong zhi jian: Minjiang zhixing Xu Shiyou [Thanh Kiếm Của Mao Trạch Đông: Một Vị Tướng Sáng Chói Xu Shiyou] (Nanjing: Jiangsu renmin chubanshe, 1996), trang 132.

88. Sự thay đổi cấp chỉ huy được đồn đãi một phần có thể quy cho các quan hệ cá nhân không tốt giữa Xu và Wang.  Hai viên tướng đã tranh giành cho một cuộc chiến thắng quan trọng chống lại một đơn vị Quốc Dân Đảng then chốt trong thời kỳ nội chiến.  Sau đó vào năm 1966 trong Cuộc Cách Mạng Văn Hóa, khi họ Wang là tư lệnh phó cho họ Xu tại Quân Khu Nam Kinh, ông ta công khai ủng hộ cách chính trị địa phương chống lại họ Xu.  Họ Xu rõ ràng vẫn còn khó chịu và đã cố vấn họ Đặng thực hiện một sự thay đổi cấp chỉ huy.

89. Sau một cuộc thuyết trình bằng miệng về hội nghị từ họ Xu, Yang Yong, và Wei Guoping (chủ nhiệm tổng cục chính trị), họ Đặng đã đưa ra bốn điểm.  Thứ nhất, các thành viên của nhóm lãnh đạo phải thông nhất; thứ nhì, vấn đề chủ nghĩa bè phái trong giới lãnh đạo phải bị loại trừ; thứ ba, mọi điều ban hành phải được đảm nhận bởi các phiên họp công tác của Quân Ủy Trung Ương; và thứ tư, các chính sách về sự phục hồi phải được thi hành.  Xem Leng và Wang, đồng biên tập, Deng Xiaoping nianpu, Tập 1, các trang 459-460.

90. Xem, Zhang, Cong zhanzheng zhong zoulai, trang 415.

91. Leng và Wang, đồng biên tập, Deng Xiaoping nianpu, Tập 1, trang 492.

92. “Lecture Notes on the 1979 Counterattack in Self-Defense on the Sino-Vietnamese Border” [Các Ghi Chú của Bài Thuyết Giảng về Cuộc Hoàn Kích Tư Vệ tại Biên Giới Trung – Việt] , trong “Zhong Yue zhangzhen beiwanglu”.

93. Jiang Feng và các tác giả khác.  Yang Yong jiangjun zhuan [Tiểu Sử Tướng Yang Yong] (Beijing: Jiefangjun chubanshe, 1991), trang 495; và Luo, Wang Shangrong, trang 327.

94. Zhou, Xu Shiyou de suihuo yizhan, trang 16.

95. Zhu Jiamu, Chen Yun nianpu [Chen Yun Niên Biểu, 1905-1995] (Beijing: Zhongyang wenxian chubanshe, 2000), Tập 2, các trang 235-236.

96. Zhang, Huiyilu, Tập 2, trang 166.

97. Min, Zhong Yue zhanzheng shinian, trang 17; và Jin Hui and Zhang Huisheng, Zhong Yue zhanzheng milu [Bản Tường Thuật Mật về Chiến Tranh Trung – Việt] (Beijing Jiefangjun chubanshe, 1991), các trang 27-28.

98. Xem, thí dụ, Segal, Defending China, trang 214.

99. Zhou, Yige gaoji canmouzhang de zishu, trang 246.

100. Phòng Tổng Quát của Tổng Cục Chính Trị, Zhong Yue bianjing ziwei huanji zuozhan zhengzi gongzuo jingyan xuanbian [Biên Tập Các Tài Liệu về Công Tác Chính Trị và Kinh Nghiệm in Cuộc Hoàn Kích Tự Vệ tại Biên Giới Trung – Việt] (Beijing: Guangxi renmin chubanshe, 1980), Tập 1, các trang 2-19.

101. Zhang, Huiyilu, Tập 2, các trang 170-171.

102. Jiang Feng và các tác giả khác, Yang Yong, trang 495.

103. Zhou, Yige gaoji canmouzhang de zishu, các trang 257-258; và Zhang, Huiyilu, Tập 2, trang 171.

104. Qian, Deng Xiaoping, trang 211.

105. Gong, Deng Xiaoping, trang 255; Tao Wenzhao, “Deng Xiaoping and China-U.S. Relations, 1977-1991”, Shehui kexue yanjiu [Nghiên Cứu Khoa Học Xã Hội], số 5 (2005), các trang 11-18; và Li Xiangqian, “The Establishment of China-U.S. Diplomatic Relations and the Strategic Shift in the Emphasis of Party Work”, Zhonggong dangzhi yanjiu [Nghiên Cứu Lịch Sử Đảng CSTQ], số 1 (2000), các trang 44-51.

106. Geng, “Báo Cáo Bí Mật”, trang 156.

107. Văn Thư từ Brzezinski gửi Tổng Thống Carter, không ghi nhật kỳ [1979], trong China, Box 9, Brzezinski File, JCL.

108. Văn Thư từ Michael Oksenberg gửi Brzezinski, 29 Tháng Một 1979, trong Hồ Sơ China, Box 9, Brzezinski File, JCL.

109. Bản Ghi Nhớ Cuộc Đàm Thoại, Carter-Deng, 29 Tháng Một 1979, trong China Vertical File, JCL.

110. Zbigniew Brzezinski, Power and Principle: Memoirs of the National Security Adviser, 1977-1981 (New York: Farrar, Straus and Giroux, 1983), trang 409.

111. Thư từ Carter gửi Deng, 30 Tháng Một 1979, trong China, Box 9, Brzezinski File, JCL.

112. Brzezinski, Power and Principle, trang 410.

113. Nhiều thuộc cấp của họ Đặng có nhớ lại rằng ông ta thường không thay đổi đầu óc một khi đã đưa ra một quyết định.  Thí dụ, xem Chen Zaidao, Chen Zaidao huiyilu[Hồi Ký Chen Zaidao] (Beijing: Jiefangjun chubanshe, 1991), trang 462.

114. Brzezinski, Power and Principle, trang 410.

115. Chen, Mao’s China, các trang 73-74; và Tyler, A Great Wall, các trang 276-277.

116. Tyler, A Great Wall, các trang 277-278.

117. Diễn văn của họ Đặng đọc tại Phiên Họp Khoáng Đại Ủy Ban Trung Ương ĐCSTQ, 16 Tháng Ba 1979 (xem chú thích 83 bên trên).

118. Họ Đặng còn mời các đồng sự chơi bài với ông trên máy bay.  Qian, Deng Xiaoping, trang 291.

119. Zhou, Yige gaoji canmouzhang de zishu, các trang 259-260; và Jiang Feng và các tác giả khác, Yang Yong, các trang 496-497.

120. Toàn văn bản thông tư trong sách của Min, Zhong Yue zhanzheng shinian, trang 34.

121. Harlan W. Jencks, “China’s ‘Punitive’ War on Vietnam: A Military Assessment”, Asian Survey, Tập 19, số 8 (Tháng Tám 1979), các trang 804-805; Herbert Yee, “The Sino-Vietnamese Border War”, China Report, Tập 16, số 1 (Tháng Một-Tháng Hai 1980), trang 22; và Segal, Defending China, trang 214.

122. Gong Li, “A Triangular Relationship of U.S. – China – Soviet Union during the 1979 China-Vietnam Border Conflict”, Guoji guancha [Quốc Tế Quan Sát], số 3 (2004), các trang 66-72; và Wang, “The Soviet Factor”, trang 173.  Tác giả Wang lập luận rằng sự thậm xưng của Trung Quốc về mối đe dọa quân sự của Sô Viết có chủ ý để ngăn cản CHNDTQ khỏi rơi vào “một vị thế yếu kém về mặt chiến lược”.

123. Gong Li tuyên bố một cách sai lầm rằng họ Đặng đã thông báo với Tổng Thống Carter về quyết định của Trung Hoa xâm lăng Việt Nam tại một phiên họp chính thức hôm 29 Tháng Một 1979, và ông đưa ra một cảm tưởng sai lạc rằng họ Đặng đã tạo ra một sự tiết lộ đáng ngạc nhiên trong một cuộc nói chuyện bình thường khi hai lãnh tụ trình bày quan điểm của họ về thế giới.  Xem Gong, “A Triangular Relationship”, trang 68.

124. He Di, “The Most Respected Enemy: Mao Zedong’s Perception of the United States”, trong sách đồng biên tập bởi Michael Hunt và Lin Jun, Toward a History of Chinese Communist Foreign Relations, 1920s-1960s: Personalities and Interpretative Approaches (Washington, DC: Woodrow Wilson International Center for Scholars Asian Program, 1995), các trang 27-66; và Chen Jian, “China’s Involvement in the Vietnam War, 1964-1969”, The China Quarterly, số 142 (Tháng Sáu 1995), các trang 356-387.

125. Chen, Mao’s China, trang 237.

126. Xiaoming Zhang, “China’s Involvement in Laos during the Vietnam War, 1963-1975”, Journal of Military History, số 60 (Tháng Mười 2002), các trang 1141-1166.

127. Kyodo News, 26 Tháng Hai 1979, trong FBIS-PRC, 26 February 1979, trang A5.

128. Sự giải thích này được đưa ra trước mặt các thành viên của Ủy Ban Quan Hệ Ngoại Giao Thượng Viện Hoa Kỳ tại Bắc Kinh hôm 19 Tháng Tư 1979.  Gong, “A Triangular Relationship”, trang 70.

129. Rosemary Foot vạch ra rằng không ai ước định rằng vấn đề bán vũ khí cho Đài Loan sẽ vẫn còn là một trung tâm điểm của sự căng thẳng trong các quan hệ Hoa Kỳ-Trung Quốc đến ngày nay.” Xem Rosemary Foot, “Prizes Won, Opportunities Lost: The U.S. Normalization of Relations with China, 1972-1979”, trong sách đồng biên tập bởi Kirby, Ross, và Li, Normalization of U.S. – China Relations, trang 109.

130.Sau năm 1980, Hoa Kỳ đã bắt đầu bán các hệ thống vũ khí phòng thủ cho Trung Quốc, kể cả các radar phòng thủ không phận, trang thiết bị truyền tin đường dài, và các phi cơ trực thăng quân sự.  Xem Gong, “A Triangular Relationship”, trang 71./-  

_____

NguồnZhang Xiaoming, Deng Xiaoping and China’s Decision to go to War with Vietnam, Journal of Cold War Studies, Vol. 12, No. 2 Summer 2010, các trang 3-29.

 

Ngô Bắc dịch và phụ chú

20.02.2012    

Nguồn: http://www.gio-o.com/NgoBac/NgoBacZhangXiaomingDTB1.htm